Ceren (35) heeft afstand genomen van haar beide ouders
'Om mijn nek draag ik een kettinkje met een bedeltje van het boze oog, een talisman die je in de Turkse cultuur beschermt tegen kwade geesten en onheil. Lang heb ik dat symbool niet kunnen verdragen, want ook al hing het bij ons in huis, het heeft me nooit beschermd tegen het kwaad. Mijn boek over mijn jeugd die werd getekend door huiselijk geweld heb ik Het boze oog genoemd. Het is voor het eerst dat ik met dit verhaal naar buiten kom, want de vuile was buiten hangen is in een Turkse familie ondenkbaar. Respect voor je ouders is in de
Turkse cultuur het allerbelangrijkst. Dat ik met mijn vader en moeder heb gebroken, wordt gezien als een doodzonde. De schande dat er nu een boek is, komt daarbovenop. Maar dit is mijn verhaal, ik heb het recht om dat te vertellen.
Mijn moeder kwam als zeventienjarig meisje naar Nederland. Ze kende niemand, sprak de taal niet. Ze was in alle opzichten afhankelijk van mijn vader. Hij hield haar expres klein en geïsoleerd. Hij ging vreemd, sloeg haar en dronk. Omdat ze geen kant op kon en niemand kende, besprak ze alles met mij. Ik herinner me dat ik vijf jaar was en dat ze tegen mij over hem klaagde. Dat hij naar parfum van andere vrouwen rook of dat hij haar pinpas had afgepakt. Ze wees me op andere vaders en liet me zien hoe slecht de mijne daarbij afstak. Ze wreef me voortdurend in dat hij niets om haar of om mij en mijn jongere zusje gaf.
Ik probeerde haar te helpen waar ik kon. 's Avonds laat hield ik bovenaan de trap de wacht. Als het echt uit de hand zou lopen, ging ik naar beneden, want mijn vader sloeg haar niet als ik erbij was. Mijn moeder gebruikte me als een pantser. Als ik tussen hen in zat, werd hij rustig.
Prestatiedruk
'Voor mijn vader was educatie het allerbelangrijkste wat er was. Hij was geen gastarbeider, maar kwam hier als politiek vluchteling. Hij kwam uit een arm milieu en kreeg een studiebeurs van de Turkse overheid omdat hij goede cijfers haalde. Maar in de jaren tachtig vond er een coup plaats in Turkije. Mijn vader werd gezien als activist en toen veel van zijn vrienden werden vermoord, brak hij zijn studie politieke wetenschappen af en vluchtte. Hij voelde zich niet thuis in Nederland en keek neer op de Neder-Turken die vaak wél als gastarbeider waren gekomen. Maar met autochtone Nederlanders kon hij het ook niet vinden. Hij was gefrustreerd omdat hij zijn studie niet had kunnen afmaken en had daarom heel hoge verwachtingen van mijn schoolprestaties.
Mijn vader had mijn moeder leren kennen in Turkije. Ze had een eigen kapsalon; het geld dat ze verdiende moest ze afstaan aan haar vader, die ook nooit had toegestaan dat ze haar school afmaakte. Haar vader sloeg haar en had haar zus uitgehuwelijkt aan een veel oudere man. Mijn moeder was als de dood dat haar hetzelfde lot stond te wachten. Mijn vader, die op een dag zijn zus uit de salon kwam ophalen, zag mijn mooie moeder en werd
'De vuile was buiten hangen is in een ondenkbaar. Mijn boek Turkse familie is dus een schande'
verliefd. Dat hij in Nederland woonde, was voor mijn moeder een pluspunt: dan was ze zo ver mogelijk verwijderd van haar vader. Ze wilde een nieuw, eigen leven beginnen. In het begin was mijn vader lief voor haar. Maar na een paar jaar ging hij vreemd. Als mijn moeder daar wat van zei, werd hij gewelddadig. Hij was gefrustreerd, had veel bevestiging nodig van vrouwen. Als zijn dronken was, beschuldigde hij mijn moeder van van alles. Toen ze op mijn negende gingen scheiden, was ik blij. Maar mijn moeder werd er niet beter van. Ze stak de ene sigaret aan met de andere en zat depressief op de bank. Het werd stil in huis. De tv zorgde eerst voor achtergrondgeluid, nu bleef die uit. Mijn moeder peperde mijn zusje en mij in dat we hem hoorden te haten, dat hij een slechte vader was. Toch bleef iets in mij van hem houden, waardoor ik me schuldig voelde tegenover haar. Anderzijds was mijn vader er nooit voor mij. Na de scheiding vertrok hij naar Turkije en er gingen soms jaren voorbij zonder dat ik hem zag. Omdat mijn vader van mij verwachtte dat ik naar de universiteit zou gaan, durfde ik hem niet te zeggen dat ik was gezakt voor de havo. Hij dacht dat ik op het gymnasium zat, dat had mijn moeder me namelijk aangeraden te zeggen.
Om hem niet teleur te stellen, ging ik mee in die leugens. Ik vond het zo belangrijk dat hij van me hield. Ik verlangde zo naar zijn liefde, al bleef hij altijd afstandelijk. Liefde moet je verdienen, vond hij. Eenmaal terug in Turkije was hij een succesvol ondernemer geworden, hij had een textielfabriek. En hij vond dat als hij uit het niets rijk kon worden, het mij ook zou moeten lukken om te slagen in het leven. Zijn verwachtingen waren hoog. Ik vond mezelf heel dom, geloofde ook dat ik zijn achting niet waard was.
Wennen aan vrijheid
'Ik was 24 en woonde nog bij mijn moeder toen ik Hugo leerde kennen. Op mezelf wonen mocht niet, dat zou mijn moeder te schande maken. Als 24-jarige moest ik voor het donker thuis zijn. Samenwonen kon natuurlijk ook niet, daarom vreesde ik dat Hugo het uit zou maken. Want wie gaat er nou zo snel trouwen? Maar vier maanden nadat ik hem had leren kennen, vroeg hij mij ten huwelijk. Wow, hij houdt echt van mij, dacht ik. Hugo is heel vrolijk, heel
licht. Toen ik hem leerde kennen was ik zorgelijk en wantrouwend. Ik kon me optrekken aan zijn energie. Maar zelfs toen we al getrouwd waren, moest ik wennen aan de vrijheid. Als ik hand in hand met hem over straat liep, was ik nog steeds bang dat mijn moeder dat via via zou horen. Als ik bij de familie van Hugo was, schrok ik altijd als ze tijdens een discussie over bijvoorbeeld politiek harder gingen praten. Dan dacht ik meteen dat er gevochten zou worden. Dat ze daarna weer gezellig verdergingen met borrelen, snapte ik bijna niet.
Toen ik zelf moeder werd, begon er iets in mij te verschuiven. Ik hoopte dat mijn vader op kraambezoek zou komen, maar hij kwam niet. Hij moest werken, zei hij, maar op Facebook zag ik dat hij een paar weken lang op skivakantie was. Pas toen mijn zoontje een jaar oud was, wilde hij langskomen. Hij had een uurtje de tijd voor me, kondigde hij aan, terwijl ik hem had gevraagd of we eens konden praten, over ons, over vroeger. Daar was hij niet toe bereid. Hij zei: 'Ik kom alleen als je gezellig kunt doen.' Hugo probeerde nog te bemiddelen door hem te bellen en uit te leggen waaraan ik behoefte had. Maar mijn vader bleef voet bij stuk houden en is uiteindelijk nooit geweest. Toen heb ik afstand van hem genomen. Ook de relatie met mijn moeder is veranderd na de komst van mijn zoon. Toen ik eenmaal was getrouwd, ging zij weer in Turkije wonen. Op een gegeven moment kwam ze naar Nederland om haar zaken te regelen. Ze logeerde bij me en ik reed haar naar het kantoor waar ze moest zijn. Daarna wilde ze winkelen, maar mijn baby moest slapen. Ze schreeuwde dat ik mijn kind te veel verwende en geen respect had voor haar. Terwijl ik reed, gooide ze een aansteker naar mijn hoofd en mijn zoon begon te huilen. Toen we thuiskwamen, heb ik haar gevraagd haar spullen te pakken. Ik besefte ineens dat ik wilde dat het stopte. Voor mijn kind wilde ik dat deze gewelddadige relatie niet verderging. Ik moet
voorkomen dat hij meemaakt wat ik heb meegemaakt. Miran moet opgroeien in een liefdevolle omgeving. Mijn vader sloeg ons nooit, mijn moeder had wel losse handen. Mijn zusje kreeg nog meer klappen omdat zij rebelser was, ik deed alles om mijn moeder niet te boos te maken. Toen mijn zusje van de havo naar het vmbo moest, was mijn moeder laaiend: ze vond dat ze voor schut werd gezet. De nacht nadat ze het
had gehoord, knipte mijn moeder de lange vlechten van mijn zusje af terwijl ze sliep. De volgende dag is mijn zusje gevlucht en nooit meer thuisgekomen. Vanaf dat moment was ik de enige die voor mijn moeder zorgde. Ik speelde nooit buiten, maakte het huis schoon terwijl mijn moeder in de kapsalon was. Ook toen ik op de middelbare zat, mocht ik nergens naartoe. Ik had één vriendin, maar vertelde haar smoesjes. Dat ik naar huis moest om huiswerk te maken, bijvoorbeeld. En dat ik me tijdens een schoolfeest niet lekker voelde; dat mijn moeder boos voor de deur stond, zei ik niet.'
Zelfliefde
'De relatie met mijn zoon is het belangrijkste in mijn leven. Samen met Hugo vormen we een drie-eenheid, we zijn een hecht gezin. Ik zeg mijn kind wel honderd keer per dag dat ik van hem hou. Hij moet weten dat hij geliefd is. Natuurlijk heeft dat ook te maken met mijn compensatie-drift. Ik probeer ook overal ja op te zeggen en hem mee te laten beslissen, want mijn zusje en ik hadden helemaal niets te zeggen.
Door het moederschap ben ik gaan beseffen dat ik verantwoordelijk ben voor de liefde in ons gezin, maar ook voor zelfliefde. Ik kan me niet permitteren om kapot te gaan aan de spanningen met mijn ouders. Toen ik mijn moeder na de bevalling voor het eerst zag, verstijfde ik. Het lukte me niet om haar normaal te begroeten. Pas jaren later, toen ik hulp zocht, realiseerde ik me dat het een trauma-respons van het lichaam was. Ik kon het niet meer opbrengen. Ik was al heel onzeker over het moederschap en dan zei mijn moeder me ook nog dat ze mij een slechte moeder vond. Dat ik mijn baby niet mocht optillen als hij huilde. Dat ik hem niet goed voerde. Uit zelfbehoud en voor het welzijn van mijn kind moest ik deze relatie wel stoppen.
Mijn ouders hebben allebei een vreselijke jeugd gehad. Ze hebben diepe armoede gekend. Zij vinden daarom dat zij het goed hebben gedaan: ik ben tenslotte niet met geldzorgen groot geworden.Ergens begrijp ik dat ze niet beter wisten of konden. Ook al hebben we geen contact, ik hoop dat het goed gaat met ze. Als ik via via hoor dat mijn vader last heeft van hartritme stoornissen, doet dat me pijn. Ik houd ondanks alles wel van ze en denk dat ze op hun manier ook wel van mij houden. Het probleem is dat het een heel toxische vorm van liefde is. Mijn moeder heeft gedreigd dat ik word onterfd, nu ik het boek heb geschreven. Mijn vader is rijk, dus het zou kunnen dat ik miljoenen misloop. Maar ik heb me daar niet door laten stoppen. Dit boek is voor mij belangrijker.
Het boze oog (Nijgh & Van Ditmar).
