“Drieëndertig ben ik nu, maar pas sinds acht jaar leid ik mijn eigen leven. Ik kom uit een gesloten, streng religieus gezin van zeventien kinderen. Ik heb negen broers en zeven zussen, van wie twee tweelingen. Mijn moeder heeft in achttien jaar tijd zeventien kinderen gekregen, van dezelfde man. Ik was het elfde kind in ons gezin. Mijn vader en moeder, en wij kinderen dus ook, behoorden tot de Christelijke Gemeente Nederland (CGN), ook wel Noorse Broeders genoemd of Brunstad Christian Church (BCC).
De stroming is een afsplitsing van de protestantse kerk, die ontstond in Noorwegen en zich na de Tweede Wereldoorlog over Europa verspreidde. Mijn ouders komen zelf ook uit Noorse Broeders-gezinnen. De manier van leven met de kerk die ze kenden van thuis hebben ze voortgezet in hun eigen gezin. Die levenswijze was gewoon voor mij, ik wist als kind niet beter. Onze ouders waren heel duidelijk in wat ze van ons verwachtten. Gehoorzaamheid, dienstbaarheid en het vermijden van zonde, dat was waar het leven om draaide. Er waren duidelijke regels en gebruiken waar we ons aan dienden te houden. De wereld is verdeeld in goed en slecht, iets daartussenin bestaat niet of nauwelijks. In de kern kwam het erop neer dat wij goed waren en de buitenwereld slecht. Bijna alle kinderen in ons gezin gingen naar dezelfde school. Een openbare, want dat was altijd nog beter dan een school die verbonden was aan een ander geloof. Dat er soms raar naar ons werd gekeken, zag ik. Dat we anders waren, wist ik. Maar voor mij was het normaal, met de paplepel ingegoten.”
Onderdanig
“Ik herinner me nog dat ik als kind voor het fietsexamen mijn fiets moest laten checken op het pleintje van het plaatselijke politiebureau. Ik worstelde met mijn lange rok op de fiets en weet nog dat de agent tegen me zei dat ik beter iets anders aan had kunnen trekken. Hij wist natuurlijk niet dat ik toen alléén maar lange rokken en jurken droeg. Klasgenoten die ons plaagden, leerden we te negeren. Te veel omgaan met buitenstaanders kon alleen maar leiden tot ellende. Wij leefden op de manier zoals God het bedoeld had. Onze wereld was klein en gesloten, we gingen zo veel mogelijk om met gelijkgestemden. De seksuele voorlichting bestond, naast de verplichte lessen op school, uit een boekje waarin delen van de inhoud ontbraken of onleesbaar waren gemaakt.
‘Mijn moeder zei: ‘Jouw leven staat nu bij het vuilnis.’ Die zin vergeet ik nooit’
Streng zijn op de geest was ons motto, niet toegeven aan foute gedachten. Liefdesrelaties waren uitsluitend bedoeld voor volwassen geloofsgenoten. Een relatie met iemand van buiten de kerk werd afgeraden. Zo wil bijvoorbeeld een deel van mijn familie niet op een familiefoto met een ongetrouwde partner van buiten de kerk.
Ik was een makkelijk kind dat deed wat me gezegd werd. Ik accepteerde wat mijn ouders zeiden. Ik zag er ook niet ongelukkig uit. Er werd nooit gediscussieerd over het geloof, tegenspraak werd niet geduld. Het waren stuk voor stuk vanzelfsprekendheden: de strikte scheiding tussen jongens en meisjes, de onderdanige positie van de vrouw, de kledingvoorschriften - lang haar, geen make-up, in de kerkdiensten alleen rokken of jurken tot op de knie en een hoofddoek - het afdragen van zo veel mogelijk geld aan de kerk… Accepteren was de enige juiste keuze. De richtlijn was: als je de regel niet begrijpt, moet je die maar gewoon opvolgen.”
Boekenlijst
“Ongecensureerd tv-kijken, uitgaan en andere niet-kerkelijke bijeenkomsten bezoeken, deden we niet. In onze boekenkast stonden de Bijbel, religieuze teksten die afkomstig waren van de leidende broeders en daarnaast lectuur die goedgekeurd was door mijn ouders. De boeken-keuzelijst van de middelbare school gaf ik eerst aan mijn moeder. Zij vertelde me welke boeken ik wel en welke ik beter niet kon lezen. Meegaan met stedentrips of de zeilweek deden we niet. Speciaal voor dit soort situaties had mijn vader een brief gemaakt die ik aan de docenten kon geven. In die brief stond dat ik niet meeging op zeilkamp en schooluitjes en waarom niet. Kerkdiensten, conferenties, reizen naar de Noorse oorsprong van de kerk en kampen die georganiseerd werden door de kerk zelf, dat mocht allemaal wel. Daar waren we alleen met geloofsgenoten en golden dezelfde voorwaarden als thuis. Alles gebeurde binnen de geldende kerkelijke grenzen.
‘Ik ontdekte dat de buitenwereld lang niet zo verdorven was als me altijd was verteld. Andere mensen waren helemaal niet zo slecht’
Zo werden ook daar jongens en meisjes gescheiden, was er geen ontspanning buiten de groep mogelijk en werd er net zoals thuis veel gebeden, gezongen en gewerkt voor de broederschap.
Van jongs af word je aangemoedigd om geld af te dragen aan de kerk, dus ook als kind. Het geld van je eerste bijbaantje, maar later ook het geld dat je verdient met je betaalde baan. Ik heb zelfs ooit een flink bedrag van mijn vader geleend om aan de kerk te kunnen doneren.
‘In ons gezin en het hele huishouden staat de kerk centraal. Altijd en elke dag. Ik weet eigenlijk niet beter. Je ziet het overal in huis terug. Bijbels en boeken geschreven door de leidende broeders van de kerk vullen de boekenkast. Foto’s van diezelfde leidende broeders pronken aan de wand in de huiskamer en bijbelteksten zijn geprint en geplakt op de binnenkant van de wc-deur. Er worden christelijke liedjes op de piano gespeeld en er hangt een schotel aan de rand van het dak om de Noorse kerkuitzendingen te kunnen volgen. Meermaals per week rijdt er een busje vol met kinderen in nette kleren (de meisjes in rokjes) naar de kerk.’ Uit: Uit de schaduw van het geloof
Alles was erop gericht zover mogelijk weg te blijven van zonde, want alleen dan kon je een goed mens worden en zou Jezus je met zich meenemen als hij terugkeerde op aarde.”
Twijfels
“De angst nooit goed genoeg te kunnen zijn, leidde bij mij tot een minderwaardigheidscomplex. Mijn zelfvertrouwen brokkelde steeds verder af. Ik had bar weinig waardering voor mezelf. Hoe kon ik ooit voldoen aan het ideaalbeeld dat me werd voorgehouden?
En, nog belangrijker: wílde ik daar eigenlijk wel aan voldoen? Heel langzaam ontstond er twijfel aan het leven dat ik leidde. Een docente van de middelbare school liet me boeken lezen die bij ons thuis niet in de boekenkast stonden en die mijn blik verruimden.
Soms trof ik een mentor die me aanmoedigde om een eigen mening te vormen, om verder te kijken dan ik gewend was. Ik ging fulltime aan de slag als secretaresse en kwam steeds vaker in contact met mensen met een andere achtergrond.
Ik ontdekte op die manier dat de buitenwereld lang niet zo verdorven was als me altijd was verteld. Andere mensen waren helemaal niet zo slecht. Ik had lieve, vriendelijke collega’s, met wie ik leuke gesprekken had. Mijn wereldbeeld kantelde. Ik was er niet meer zo zeker van dat de manier van leven die ik van huis uit gewend was, de enige juiste was.
Met sommige regels thuis had ik persoonlijk geen moeite. Uitgaan, make-up en vriendjes interesseerden me niet. Maar de onderdanige positie van de vrouw binnen de gemeenschap, de ongelijkheid en het totaal voorbijgaan aan de eigen identiteit, die dingen begonnen me in de loop der tijd wel steeds meer tegen te staan.
Hoe meer ik mezelf ontwikkelde, hoe meer het ging wringen. Op een gegeven moment was er geen weg meer terug. Ik besefte dat ik alleen mezelf zou kunnen worden als ik letterlijk afstand zou nemen van de kerk. Mijn vertrek was uiteindelijk onvermijdelijk. Het was voor mij de enige weg naar geluk.”
Rust en ruimte
“Ik zocht en vond betaalbare woonruimte voor mezelf. Veel geld had ik niet. Ik had een goed salaris, maar het aantal automatische incasso’s dat elke maand werd afgeschreven voor de kerk was groot. Ook daar moest verandering in komen. Het geld dat ik zelf verdiende, ging ik aan mijn eigen leven besteden. Op mijn vijfentwintigste trok ik de deur van mijn ouderlijk huis achter me dicht. Mijn vertrek werd niet aangemoedigd, maar wel geaccepteerd. Mijn moeder, een zusje en een broer hielpen me verhuizen en kwamen schoonmaken. De inrichting van mijn huis kwam van de kringloop en Marktplaats, want iets anders kon ik me op dat moment niet veroorloven. Mij maakte het niets uit, dit was mijn paleisje.
Anderhalve maand daarna trad ik uit de kerk. Mijn ouders, familieleden en kerkvriendinnen stuurde ik een bericht waarin ik vertelde dat ik de kerk verliet en dat ik hoopte dat ze mijn beslissing zouden respecteren. Ik schreef dat ik hierover niet in discussie wilde gaan en dat mijn besluit vaststond. Mijn hart klopte in mijn keel toen ik op ‘versturen’ klikte. Hoe zouden ze reageren?
Ik kreeg wat ik verwachtte. Sommigen verklaarden me voor gek, anderen begonnen me de les te lezen. Ik werd verwijderd uit appgroepen. Makkelijk was het niet.
‘De buitenwereld en de mensen daarin blijken helemaal niet zo eng als de kerk en mijn ouders mij doen geloven. De gesprekken met mijn collega’s gaan over van alles en nog wat. Ik leer mijn collega’s kennen als hele lieve en goed nadenkende mensen. Tot dat moment dacht ik dat je de ‘echt’ goede mensen alleen kan aantreffen binnen de muren van de kerk, maar dat is dus helemaal niet zo.’ Uit: Uit de schaduw van het geloof
Een enkele keer vroeg ik me af of ik wel de juiste beslissing had genomen. Ik had al die jaren zo hard tegen mijn eigen ik gestreden. Mij was altijd ingepeperd dat ik alleen moest vertrouwen op God, niet op wat ik zelf dacht of voelde.
Maar ik stelde vast dat ik me in dat grote gezin, met al die mensen om me heen, vaker alleen had gevoeld dan nu in mijn eentje. Ik vond de rust die ik zo hard nodig had. Er ontstond ruimte in mijn hoofd en daarmee ontstond ook de vrijheid om eindelijk te kunnen zijn wie ik echt was.
Twee zussen hebben de kerk ook verlaten. Met hen heb ik veel contact. We begrijpen elkaar, maar hoewel we hetzelfde hebben beleefd, hebben we onze jeugd toch alle drie weer anders ervaren.
Geen van mijn broers is uitgetreden. Ik denk dat dat komt omdat mannen het makkelijker hebben in de kerk.
God heeft nu eenmaal bepaald dat de man het hoofd van het gezin is en vrouwen moeten zich daar maar in schikken.
‘De reactie van mijn moeder doet mij het meest. ‘Jouw leven staat nu bij het vuilnis’ is een zin die ik nooit meer vergeet. Het laat duidelijk blijken dat mijn leven, nu dat niet meer bij hun kerk hoort, in haar ogen niets meer waard is. Het is voor mij een raadsel. Hoe kun je zoiets zeggen tegen je eigen kind? Jaren later zal ze in een berichtje aan mij deze woorden nog afzwakken, maar die zin zal ik altijd blijven onthouden.’ Uit: Uit de schaduw van het geloof
Maar dat laatste kon ik niet. Ik was altijd al eigenwijs en bedachtzaam, nu kan ik daar eindelijk aan toegeven. Het zijn ook helemaal geen slechte eigenschappen. Het maakt dat ik vragen stel, mijn eigen intuïtie volg en er ook op leer te vertrouwen. Het leven wordt beter als je meer durft.”
Voorbij de angst
“Ik ben nu gelukkig en hou van mezelf. Dat was vroeger niet zo. Mijn leven is van mij en van niemand anders. Ik ben graag alleen. Ik geniet van tuinieren, koken, lezen en schilderen. Van een goed gesprek en een wandeling in de natuur. Mij maak je niet blij met een druk café met veel herrie. Ik durf vooruit te kijken en te dromen. Ik droom niet over een carrière of veel geld, wel over een huisje met een tuintje op het platteland. Een enkele keer ga ik nog bij mijn ouders op bezoek, maar dat doe ik vooral voor hen.
Ik vind het niet goed om je kinderen in zo’n gesloten omgeving te laten opgroeien. Juist in zo’n gemeenschap is de kans op ontsporingen groot en je wordt er alleen maar beter van als niet iedereen om je heen hetzelfde denkt. Ik weet niet of al het nieuws dat in de loop der jaren naar buiten is gekomen ook echt klopt, maar ik ken voorbeelden van misbruik en ik ga ervan uit dat dat niet zomaar ineens stopt.
Mijn boek is ook bedoeld voor iedereen die met vergelijkbare omstandigheden te maken heeft of heeft gehad. Ik hoop dat iedereen die mijn verhaal leest, beseft dat je je leven altijd in eigen hand kunt nemen, hoe uitzichtloos de situatie ook lijkt. Ik verwijt het mijn ouders niet. Zij kenden geen ander leven en geloofden dat ze het juiste deden. Ik heb er wel jaren over gedaan om er op deze manier naar te kunnen kijken. Echt praten met elkaar doen we niet. Zij begrijpen niet veel van mij en dat zal denk ik ook nooit veranderen. Ze zijn ervan overtuigd dat ik verloren ben, maar dat geeft niet. De angst dat ik het fout heb en dat Jezus terugkomt en me niet meeneemt, is voorbij. Ik geloof niet in hun versie van de hemel. Ik geloof in mezelf.”
WINNEN
Mijn Geheim mag drie exemplaren weggeven van Uit de schaduw van het geloof, geschreven door Femke Flietstra en uitgegeven door Kosmos Uitgevers.
WIL JE KANS MAKEN OP DIT BOEK? Mail dan o.v.v. ‘Uit de schaduw van het geloof’ naar: redactie@mijngeheim.nl en laat je naam en adresgegevens achter.
Meedoen kan nog tot donderdag 17 september 2026.
Tekst: Lydia Zittema – Foto’s: Nienke Flietstra / privébezit
