Ten einde raad belde ik mijn mentor
Mirjam (58): "In de vierde zat een jongen bij me in de klas met suïcidale gedachten. Geen onderwerp waar jongeren van vijftien doorgaans raad mee weten, maar bij mij stortte hij zijn hart uit. Ik hoorde hem aan, maar kon er evengoed praktisch niets mee, en bij zijn ouders kon hij niet terecht. Ten einde raad en ervan overtuigd dat deze jongen hulp nodig had, zocht ik in het vroegere, dikke telefoonboek het nummer op van onze mentor, meneer Van den Bos, en heb hem 's avonds gebeld. Hij beloofde contact op te nemen met mijn klasgenoot, daarna sprak niemand er nog over. Geen idee of mijn klasgenoot het me kwalijk nam. Maar ik googel hem nog weleens: hij leeft nog."
Ze moeten met elkaar onder één hoedje hebben gespeeld
Maysa (35): "Het was niet leuk bij mij thuis. Mijn ouders maakten dagelijks ruzie, tot fysiek geweld aan toe. Ook ik ontsprong de dans niet, maar die klappen ontving ik graag als ik daarmee mijn broertje beschermde. Op school hield ik er mijn mond over. Ik schaamde me voor mijn thuissituatie, bang dat mensen het niet los konden zien van mijn identiteit, en was al lang blij dat ik er onder schooltijd even niets mee hoefde. Mijn cijfers waren goed, maar in gedachten dwaalde ik vaak af. Dan miste ik een beurt, of had ik het huiswerk niet meegekregen. Dat ik ook nog worstelde met mijn geaardheid hielp niet. Nooit was er een leraar die opmerkte dat zich zowel bij mij thuis als in mijn hoofd grote dingen afspeelden. Tot ik in 3 havo een mentor kreeg, voor mijn allerslechtste vak wiskunde ook nog, die me op heel afwezige dagen uit de klas stuurde, naar de corrector. Achteraf moeten ze met elkaar onder een hoedje hebben gespeeld, want als ik me bij haar meldde met de opmerking dat ik eruit was gestuurd omdat ik niet oplette, bood ze me thee aan en kletsten we honderduit. Over haar vrouw, over mijn liefde voor muziek: niets wat met school óf thuis te maken had. Waar iedereen voor haar vreesde, keek ik uit naar de momenten met haar. En naar wiskunde trouwens, waarvoor mijn cijfers omhoog schoten. Ik heb ze er nooit voor bedankt, omdat ik het me pas jaren later realiseerde."
Maar mijn mentor en de corrector zagen wat ik nodig had en boden me momenten waarop ik in veiligheid kon uitblazen én mocht zijn wie ik was, zonder dat ze dat ooit uitspraken. Toen ik mijn eerste verkering kreeg met een vrouw, halverwege mijn studie, heb ik de corrector wel een mailtje gestuurd met een foto en de tekst: 'Na al onze fijne uren waarin u zo liefdevol vertelde over uw vrouw, stel ik u nu graag voor aan de mijne.' Ze feliciteerde me van harte. Mijn wiskundeleraar heb ik nooit meer gesproken, maar als ik kijk hoe scherp hij mij zag, hoop ik dat hij nog veel meer jongeren in vergelijkbare situaties heeft geholpen."
Met haar redding herstelde ze mijn zelfvertrouwen
Maya (29): "Twee keer bleef ik zitten op het vmbo, voordat ik de diagnose dyslexie kreeg. Maar tegen die tijd was ik het vertrouwen in mezelf allang verloren. Als ik dom was, wat deed ik dan nog in de schoolbanken? Tot mijn lerares Nederlands op het briljante idee kwam me teksten voor te lezen, waarna ik de vragen wél snapte. Daarop regelde ze dat ik examen kon doen met gesproken examenteksten. Tot die tijd hadden mijn ouders en ik – net als andere leraren, blijkbaar – daar nog nooit van gehoord. Met die redding herstelde ze mijn zelfvertrouwen en zorgde ze ervoor dat ik mijn diploma haalde. Ik ben haar nog elke dag dankbaar."
DE MIDDELBARE SCHOOL: DE ÉÉN BELEEFDE ER DE TIJD VAN HAAR LEVEN, DE ANDER ZAG HET ALS EEN NOODZAKELIJK KWAAD. BIJNA IEDEREEN HAD WEL EEN LERAAR DIE HET VERSCHIL MAAKTE. "ZIJ ZORGDE ERVOOR DAT IK MIJN DIPLOMA HAALDE."
Colette (62): "Zijn leerlingen noemen hem Thay, wat leraar betekent. Hij heet Thich Nhat Hanh en ik ontmoette hem in 2012 tijdens een boeddhistische retraite, waar ik naartoe ging op zoek naar manieren om mijn verleden een plek te geven en handvatten te krijgen om beter om te gaan met pijn die daar in mijn huidige leven nog steeds uit voortvloeide. Onze geest dwaalt snel af naar het verleden of de toekomst, vertelde Thay me op die retraite. En zo zit ons hoofd vol met allerlei gedachten die veel lijden kunnen veroorzaken. Thay leerde me niet alleen door aandachtig ademen in het hier en nu te zijn, maar ook om liefdevol te zijn naar alle gevoelens in mezelf. In ieder van ons zit een innerlijk kind dat het op momenten moeilijk heeft gehad en voor wie je moet zorgen, vertelde hij. Gevoelens willen aandacht krijgen en als je die geeft, verzachten emoties. Die zorg voor jezelf heeft prioriteit, want pas
Voor het eerst ervoer ik onvoorwaardelijke liefde
daarna kun je een ander echt begrijpen en er voor diegene zijn. Een uitspraak van hem die ik nooit vergeet, is dat de andere naam voor liefde, begrip is, en dat alle antwoorden op vragen in onszelf zitten. 'The way out is in', zei hij. Oftewel: durf diep naar binnen te kijken, te luisteren naar je pijn en ervoor te zorgen. Bij hem ervoer ik voor het eerst onvoorwaardelijke liefde. Ik mocht zijn wie ik was, met alles erop en eraan. Dat gaf me innerlijke rust. Als ik tegen moeilijkheden aanloop, weet ik nu dat ik even moet stoppen met wat doe, en terug moet keren naar mijn ademhaling. Niks zweverigs hoor, dat kan ook gewoon tijdens het tandenpoetsen."
Annabel (57): "Op mijn elfde verhuisde ik met mijn zus voor een jaar naar Frankrijk. Na de scheiding van mijn ouders was mijn vader verhuisd naar Clara, een dorpje in de Pyreneeën. Mijn zus en ik moesten naar een ouderwets schooltje in het nabijgelegen Prades, waar kinderen nog leerden schrijven op een lei. Ik sprak geen woord Frans.
HIJ SPENDEERDE DE LAATSTE UREN VAN DE LES AAN MIJ
Iedere ochtend om half negen moesten we opstaan als onze meester, monsieur Selvi, het lokaal binnenstapte, onder een gezamenlijk: 'Bonjour, monsieur Selvi!' Voor mijn klasgenoten was hij streng; hij tikte ze met met een stok op hun vingers als ze niet luisterden. Maar de gymles maakte veel goed, want in de zomer gaf Monsieur Selvi ons tennisles op de plaatselijke tennisvereniging en in de winter ging hij met ons skiën in Font-Romeu. Toch is er een andere reden waarom ik hem nooit meer vergeet. De schooldagen duurden tot vijf uur, en iedere middag spendeerde monsieur Selvi de laatste uren van de les aan mij, om me met geduld Frans te leren. Binnen drie maanden had ik de taal behoorlijk onder de knie. En nu, dik veertig jaar later, heb ik daar nog altijd plezier van."
Lexxi (37): "Vijf jaar lang dacht ik dat niemand me zag, zoals het veel pubers betaamt. Er was ook niet veel om op te grijpen: ik stevende in één rechte lijn af op mijn eindexamen havo, zonder al te veel excessen. School was een verplichting, het echte leven vond voor mij daarbuiten plaats. Daar reed ik paard én bracht ik veel tijd door in het ziekenhuis vanwege mijn diabetes type 1, waarover ik op school niet repete. Het eindexamenpraatje van mijn mentor was tamelijk obligaat. Tot ik mijn diploma in handen kreeg en een handgeschreven brief trof van de rector, waarin hij vertelde hoeveel bewondering hij had voor hoe ik, ondanks mijn ziekte, toch zo soepel door school was gerold. Dat leerde me een levensles: je bent niet onzichtbaar, er zijn altijd mensen die je zien. Op sombere dagen is dat nog steeds een lifesaver."
Zijn handgeschreven brief leerde mij een levensles
'HAAR BETROKKENHEID VERGEET IK NOOIT MEER'
Jacco (53): "In mijn herinnering was mijn brugklasmentor en docent Engels, mevrouw Breukhoven, al stokoud toen ik twaalf was. Nu realiseer ik me dat ze hooguit 35 jaar moet zijn geweest. Mevrouw Breukhoven liet niet met zich sollen. Er was ruimte om te lachen in haar les, maar wanneer leerlingen over een grens gingen, maakte ze dat duidelijk met een spreekwoordelijke tik. Ze had ook nog eens een relatie met onze wiskundeleraar, dat was helemaal een strenge. Ik had op die jonge leeftijd niet heel veel oog voor mijn docenten als mens. Mevrouw Breukhoven was oké, grappig, een beetje streng, maar rechtvaardig. Pas lang nadat ik bij haar in de klas zat, veertig jaar om precies te zijn, realiseerde ik me hoe bijzonder ze was. Terwijl ik altijd in de veronderstelling was dat alle leerlingen op de grote hoop gingen, bewees mevrouw Breukhoven, inmiddels tegen de tachtig, me tijdens een reünie onlangs het tegendeel. Niet alleen wist ze nog haarscherp wie wie was, ze wist ook nog dat mijn klasgenoot Danny een 6,8 voor Engels moest halen om zijn examen te halen. Inmiddels zelf een stuk ouder en beter in staat me te verplaatsen in haar werk, was ik diep onder de indruk. Ze genoot van het delen van oude herinneringen en wilde met al haar oud-leerlingen op de foto. Die betrokkenheid, die ik als jongere nooit zag, zal ik met terugwerkende kracht nooit meer vergeten."
'Zelfs na mijn verslaving was hij er nog voor me'
Judith (51): "Als je geluk had, kreeg je al in de eerste klas les van Frits Partouns, leraar klassieke talen. Ik kreeg hem pas in de tweede. Als ik al huiswerk maakte, dan was het voor zijn lessen Grieks en Latijn. Nooit zag ik hem boos en zijn liefde voor de talen werkte aanstekelijk bij iedereen. Toch maakte hij pas écht indruk op me toen ik hem twintig jaar na mijn schooltijd wat overspontaan en waarschijnlijk niet geheel nuchter een mailtje stuurde. Hoewel mijn schoolgenoten en ik zes jaar lang waren doordrongen van het idee dat we tot een kleine groep behoorden die 'dankzij de hersenen die we toevallig hadden gekregen alles uit het leven konden halen', had mijn leven een radicaal andere koers genomen. Direct na het gymnasium raakte ik zwaar verslaafd. Mijn studie staakte ik. Na twintig jaar kikkerde ik af, vond ik een praktische baan in het werken met dieren, waarin ik – nog steeds – heel gelukkig ben. Toch voelde het alsof ik niet was geslaagd in het leven.
Het mailtje dat ik Partouns stuurde, volgde na een verhitte discussie met een vriendin over de kwaliteit van het onderwijs: was de jeugd van tegenwoordig nu zoveel slimmer geworden, of was het niveau van het onderwijs veranderd? De aanleiding was mijn constatering dat in mijn geboortestad Amsterdam inmiddels vijf gymnasia zitten, tegenover drie in mijn tijd. Ik weet niet of ik hem mailde omdat ik antwoord op mijn vraag wilde, of onbewust goedkeuring zocht. Dat ik ondanks mijn verslaving en huidige werk, nog steeds goed genoeg was. Binnen een paar dagen kreeg ik antwoord. Niet zozeer het niveau was veranderd, vond Partouns, maar steeds meer ouders kozen volgens hem voor een betrekkelijk kleine, veilige en – helaas ook – 'witte' school. De categorale gymnasia voldeden bij uitstek aan dat profiel. Daarbij leken nieuwe leerlingen de klassieke talen op de koop toe te nemen, terwijl die in mijn tijd de reden waren om voor een categoriaal gymnasium te kiezen. Dát deerde hem niet zo, zei hij, wel dat daarmee de scheiding tussen witte en zwarte scholen groter werd en meer jongeren dus opgroeien in een afgebakende omgeving waarin ze alleen hun 'ons kent ons' ontmoeten. 'Ondanks dit gesomber geef ik nog steeds graag les', voegde hij monter toe. Op mijn verslaving ging hij niet in.
Pas tien jaar na onze eerste mailwisseling antwoordde ik mijn leraar tijdens een kwetsbaar moment dat ik me dankzij zijn maatschappelijk betrokken zienswijze een stuk minder slecht over mezelf voelde. Ik hóefde dus ook helemaal niet tot de bubbel te behoren waarin ik was opgevoed! Het deed hem goed te horen dat het goed met me ging, zei hij. Dat raakte me diep. De man was al lang en breed met pensioen, en nóg was hij er voor me. Binnenkort is er een reünie, en ik hoop dat ik hem dit dan persoonlijk kan vertellen."
