Ze won de Machiavelliprijs voor opmerkelijke prestatie op het gebied van publieke communicatie. Werd door het journalistieke platform Villamedia verkozen tot Journalist van het Jaar voor haar podcast Zij is van mij, over femicide in Nederland, en haar rechtbankverslaggeving. Ze werd benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. En dit was alleen nog maar het afgelopen jaar. Je zou van minder naast je schoenen gaan lopen. Saskia niet, zij schrijft onverminderd voort. Ze nuanceert, legt uit en maakt met haar verslagen de rechtbank toegankelijk voor een groot en breed publiek. Als we haar interviewen over haar eerste boek, Zij is van mij, naar de gelijknamige podcast, over de rauwe realiteit achter vrouwenmoord, valt op hoe prachtig haar stemgeluid is. Diep en laag, ze spreekt zonder stemverheffing. De punten die ze maakt, hebben geen aanzet nodig. Liever laat ze de feiten spreken.
In welke gemoedstoestand treffen we je?
“Ik zit al maanden in a perfect storm. Het begon met de Dutch Podcast Award voor Zij is van mij en het sloot af met mijn man die me met een ontzettende smoes naar Het Koninklijk Concertgebouw lokte. Ik was in de veronderstelling dat hij daar een toespraak moest houden, maar ineens zag ik mijn dochter Fleur, Petra Urban, de rechtbanktekenaar met wie ik werk voor De Telegraaf, en Wilson Boldewijn, met wie ik de podcast maakte. Ik dacht: ho even, wat gebeurt hier? Dat was vijf minuten voordat we de zaal in moesten voor de jaarlijkse lintjesregen.”
Toen je op tv bij Jinek verscheen om erover te praten, kwam je op tijdens Gangsta’s Paradise van Coolio.
(lachend) “Ik houd van gangsterrap. Toen ik mocht kiezen met welke muziek Eva mij zou introduceren, wist ik het wel. Dat vond Eva hilarisch. De rap is lekker om je eventjes op af te reageren. Het ritme is heerlijk. Naar de teksten kun je beter niet luisteren. Die zijn te erg voor woorden en erg vrouwonvriendelijk.”
Het is het jaar van de waarderingen geweest.
“Ik liet me tijdens een interview eens ontvallen dat ik met pensioen ga. Als we haar willen lauweren, moeten we het nu doen, hebben ze misschien gedacht.”
Je werkt sinds 2010 als rechtbankverslaggever voor De Telegraaf. Het vak journalistiek heb je je in de praktijk eigen gemaakt, nadat je was uitgeloot voor de opleiding. Later studeerde je rechten in de avonduren. Wat was het dat jou aantrok?
“Voordat ik rechtbankverslaggever werd, was ik algemeen verslaggever. Ik schreef over alles en nog wat, wist over heel veel dingen een heel klein beetje. Ik ging rechten studeren om meer verdieping te geven aan mijn journalistieke werk. Het recht komt in vele vormen: als je een ov-chipkaart koopt, is dat al een rechtshandeling. In een conflict met een buurman heb je er ook mee te maken. Ik ging vaker zittingen van de politierechter volgen. Dat zijn bijvoorbeeld zaken van mensen die door rood waren gereden.
Ik leerde mechanismes kennen: wat kun je als verdachte beter wel en niet zeggen, hoe reageert een rechter daarop en hoe gaat een rechter het gesprek aan zonder dat de persoon in het verdachtenbankje dichtklapt? Dit alles intrigeerde me. Nu houd ik me al vijftien jaar met niets anders bezig. Als kind was ik dol op schrijven. Toen ik twaalf was, vulde ik een rubriek in het huis-aan-huisblad van mijn vader. Ik interviewde mensen die wandkleden maakten of miniatuurscheepjes bouwden in flessen.
Ik maakte er ook een foto van voor de krant.”
‘Gangsterrap is lekker om je op af te reageren. Het ritme is heerlijk’
Inmiddels word je zelf geïnterviewd en gefotografeerd.
“Dat voelt leuk en heel erg buiten mijn comfortzone. Met name het fotoshootgedeelte, ik ben geen fotomodel. Interviews geven over mijn werk ben ik gewend. Interviews over mijzelf vind ik ongemakkelijker en uit veiligheidsoogpunt ben ik voorzichtig met vertellen over mijn privéleven.”
Je schrijft vaak over femicide. De feiten zijn hard: vier op de vijf vermoorde vrouwen in Nederland worden vermoord door iemand uit de naaste kring. Er was al de podcast Zij is van mij en nu is er het boek.
“Ik blijf het onderwerp in het vizier brengen. Elke acht dagen wordt in Nederland een vrouw vermoord, zegt het CBS, maar die cijfers zijn niet compleet. Het is nog veel erger gesteld. Dat komt bijvoorbeeld doordat een moordenaar officieel partner moet zijn om in de CBS-statistieken terecht te komen. Neem de zaak Mieke Oort, de vrouw die in Leeuwarden werd doodgestoken door de man die ze via Tinder had leren kennen. De man was niet haar partner, daarom telt haar dood niet mee in de femicidecijfers. Ook de aanslagen waarbij de vrouw het overleeft, tellen niet mee. Daar klopt geen hout van.”
‘Elke acht dagen wordt in Nederland een vrouw vermoord, zegt het CBS, maar die cijfers zijn niet compleet. Het is nog veel erger’
De ondertitel van het boek luidt: Hoe kan het dat vrouwenmoord zo wordt onderschat in Nederland?. Kun je die vraag beantwoorden?
“Femicide is een probleem dat in alle lagen van de bevolking voorkomt, ongeacht religie of economische achtergrond. Wij Nederlanders zijn heel goed in dat opgeheven vingertje, we wijzen naar andere landen waar vrouwenrechten worden geschonden. We denken dat we het in Nederland goed voor elkaar hebben en dat mannen en vrouwen gelijke kansen hebben. Nou, niet dus. Vrouwen krijgen bijvoorbeeld minder betaald dan mannen. Toen een studente klaagde niet aan een kamer te kunnen komen, vroeg Hugo de Jonge, destijds minister van Volkshuisvesting, of ze al aan een rijke vriend had gedacht. Verbijsterend, ik was met stomheid geslagen. Meer vrouwen komen om in het verkeer omdat de auto’s zijn ingesteld op mannen en ook in de gezondheidszorg zijn mannen de maat, met alle gevolgen van dien. Mij zijn ook de schellen van de ogen gevallen, hoor. Tijdens het schrijven van het boek dacht ik: hoe heb ik zo blind kunnen zijn? Voorzichtig kan ik zeggen dat er iets meer erkenning voor het probleem komt. GroenLinks-PvdA-politica Songül Mutluer heeft de Tweede Kamer de initiatiefnota Femicide – Erkenning en aanpak van gendergerelateerd geweld aangeboden en heeft de punten uitgewerkt die ze mist in het kabinetsplan Stop aanpak femicide.”
In jouw werk gaat het nooit over koetjes en kalfjes. Wat vergt het om daarmee om te kunnen gaan?
“Je moet niet hard zijn, niet de dingen gemakkelijk ter zijde kunnen schuiven. Je moet in dit werk ook niet tranen met tuiten huilen. Daar schiet niemand wat mee op en de emoties zijn voor de slachtoffers, nabestaanden en soms ook voor de verdachten. Mijn werk behelst een zo goed mogelijke weergave maken van wat er in de rechtszaal gebeurt. Natuurlijk heb ik een gevoel bij alles wat ik zie en hoor, maar dat schrijf ik niet op. Details in zaken zijn soms zo gruwelijk dat ze een imprint maken op je hart. Een keer kostte het me echt moeite. Dat was in de zaak over twee zevenjarige meisjes in Groningen: ze werden doodgereden door een bestuurder die met zijn auto een bruggetje in een woonwijk opreed. De neus van zijn auto ging omhoog en toen deze weer omlaag ging, zag de bestuurder nog net de kruintjes van die meisjes. Te laat. Mijn dochter was op dat moment net zo oud als de slachtoffers. Ik interviewde de ouders en zag bij hen thuis dezelfde kinderboeken als mijn dochtertje had, dezelfde jurkjes in hun kamers. Verschrikkelijk vond ik dat.”
Je bent rechtbankverslaggever die kennis heeft van tal van criminele zaken, maar je bent ook moeder. Hoe vaak denk je in lijn der werk aan je dochter?
“Heel vaak. Ik heb veel momenten gehad dat ik mijn tong afbeet om haar niet te overstelpen met mijn adviezen en waarschuwingen. Met name als het ging over mannen die zich op internet voordeden als leeftijdsgenoten om meisjes in de val te lokken. Je kunt je dochter voor je gevoel nooit genoeg beschermen voor al het kwaad in de wereld, maar ik probeer het toch. Inmiddels is ze 25, ze vindt mijn werk hartstikke interessant, maar kiest ook haar eigen pad.”
Er is ook je andere dochter, Famke. Je verloor haar net voor haar geboorte.
“Het is nu 27 jaar geleden en er zullen veel mensen zijn die zeggen: ‘Ben je daar nóg mee bezig?’ of: ‘Ze was er nog niet. Wat is er nou helemaal veranderd?’ Voor mij was Famke er al wel. Ik heb haar gevoeld, we hadden haar kinderkamer ingericht en ons leven ingericht op haar komst. Als ze er ineens niet meer is, is dat heel ingrijpend. Er gaat geen dag voorbij dat ik niet aan haar denk, aan hoe het zou zijn geweest om twee dochters te hebben. Het verlies blijft bij me en dat geeft me troost. Zou ik niet meer over haar praten, dan zou dat voelen als verloochenen. Een poos vermeed ik lange autoritten. Ik kon het verdriet niet parkeren en tijdens zo’n lange rit gingen mijn gedachten met me op de loop. Ik raak meestal niet meer emotioneel als ik over haar praat, maar soms ook wel en dat mag er ook zijn.”
Je vertelde richting je pensioen te werken. Hoe zou pensioneren er in jouw geval uitzien?
“Ik wil bezig blijven op het grensvlak van journalistiek en rechtspraak, maar niet meer in hetzelfde tempo als in vaste dienst bij de krant. Hemel, ik houd geen privéleven meer over. Ik werk zo veel meer uren dan veertig, maar ik krijg betaald voor 38.”
‘Er gaat geen dag voorbij dat ik niet aan haar denk, aan hoe het zou zijn geweest om twee dochters te hebben’
Wat zou een man doen?
(lachend) “Om salarisverhoging vragen. Klopt. Het gaat vooral om het werkplezier: ik vind mijn werk leuk en interessant, elke dag weer. Wel wens ik een iets rustiger tempo en minder heftige deadlines. Ik heb een aanbieding gekregen van RTL om vast gezicht te worden in een nieuwe latenighttalkshow. Dat spreekt me aan. Ook omdat het betekent dat ik nog steeds rechtszaken zou bezoeken. Misschien blijf ik ook actief op X. Ik ben er het type niet naar om achter de geraniums te zitten. Mijn man Rob, mijn stabiele thuisfront – hij vertelde me ‘subtiel’ dat ik dat best zo mocht vernoemen in dit interview – ging wat jaren geleden met pensioen en besloot toen geschiedenis te gaan studeren. De eerste keer in de collegezaal dachten zijn medestudenten dat hij de docent was. Inmiddels heeft hij zijn tweede master afgerond. Heel leuk om zo te blijven werken aan je ontwikkeling.”
Jij hebt net je eerste boek geschreven. Je zou al je kennis en ervaring ook kunnen stoppen in het schrijven van psychologische thrillers. Misdaadboeken. De ene bestseller na de andere schrijvend.
“Zou ook zomaar kunnen. Er zijn bepaalde rechtszaken waarvan ik jaren later nog steeds denk: wát een verhaal. Zo’n zaak kán ik als uitgangspunt nemen voor een combinatie van feit en fictie. Wat ik met die heerlijke extra vrije tijd zal doen, heb ik nog niet helemaal uitgekristalliseerd.”
SASKIA in het kort
Saskia Belleman is rechtbankverslaggever voor De Telegraaf. Ze volgde de opleiding tolk/vertaler Engels en behaalde haar onderwijsakte. Met Wilson Boldewijn maakte ze de podcast Zij is van mij. Nu is er het gelijknamige boek Zij is van mij - Hoe kan het dat vrouwenmoord zo wordt onderschat in Nederland? Saskia is getrouwd met Rob.
