Flashback naar 2017. In Londen presenteert de Nederlandse Elza Wandler (39) in een appartement vol designmeubels, dat een kennis haar als vriendendienst heeft uitgeleend, haar eerste collectie aan de belangrijkste inkopers van dat moment. Haar Limburgse oma steekt kaarsen aan in de kerk, haar moeder mediteert voor geluk. Onder meer Net-A-Porter en Browns schrijven ter plekke hun orders. Onvoorstelbaar maar waar: amper drie maanden eerder, in juli, was er alleen nog een idee. Elza klopte aan bij Bart Ramakers van modeagentschap Parrot, in de hoop dat hij haar kon helpen een tassenlabel op te zetten. Drie keer stuurde hij haar naar huis met de boodschap haar idee aan te scherpen en enkele dagen later terug te komen. Ze schrapte de zwarte tassen uit de collectie en zette volledig in op kleur: appeltjesgroen, roze en geel. Uitgesproken kleuren die nog altijd onderdeel zijn van het design-DNA van Wandler. Met papier en klei maakte ze een prototype. ‘Ik ben niet zo goed in patronen, al kan ik er wel in dromen. De ideeën ontstaan vaak vlak voordat ik in slaap val. Dan zie ik de vorm voor me. Mijn eerste idee was een ronde tas met een klep, met vleugels in de hoeken. Op een avond zag ik ineens dat die hoeken scherper moesten zijn.’
Zo ontstond de Hortensia. Toen ze het ontwerp voor de vierde keer aan Ramakers presenteerde, was hij overtuigd. Hoe snel kon ze een samplecollectie maken? Het was juli 2018, en in september zouden ze tijdens London Fashion Week presenteren. Het leek onmogelijk, maar het lukte. Ze vloog naar Italië en klopte bij fabrieken aan met de vraag of ze binnen een week een collectie voor haar konden produceren. Daarna volgde de volgende uitdaging: een campagneshoot. Via Instagram benaderde ze Georgia Tal, destijds stylist bij de Italiaanse Vogue, en haar partner, fotograaf Leonardo Scotti. Ze ontmoetten elkaar bij het Gardameer en reden, low budget, met de tassen in de kofferbak langs verschillende locaties. De volgende dag vloog ze door naar Londen voor de inkoopafspraken. ‘Ik herinner me dat ik de avond ervoor zenuwachtig door websites scrolde en me realiseerde dat er helemaal geen ronde tassen waren. Ik dacht: misschien zit ik er compleet naast. Achteraf was dat juist goed. Ik kwam met iets nieuws.’
Het moment viel samen met het einde van Phoebe Philo’s tijd bij Céline, waarin een ingetogen, intellectuele esthetiek de toon zette: minimalistisch, functioneel en terughoudend in kleur, met sporadisch een uitgesproken accent. Wandlers tassen sloten naadloos aan bij dat tijdsbeeld, maar voegden er een eigen signatuur aan toe: sculpturale vormen, strakke lijnen en een gedurfd kleurgebruik dat ze vanaf het begin zelf ontwikkelde. ‘Inkopers van grote onlineretailers zeiden destijds dat een tas een lifespan van twee jaar heeft en daarna verdwijnt. Inmiddels heeft de Hortensia een lifespan van acht jaar en is het nog altijd een van onze bestsellers.’ In de jaren die volgden introduceerde Wandler meerdere succesvolle modellen, waaronder de Penelope en de Ida.
ELZA’S UNIVERSUM
Vogue ontmoet Elza in haar atelier in Amsterdam-West, gevestigd in een voormalige galerie. Het eerste wat opvalt aan Elza Wandler is haar natuurlijke rode bob, die vandaag fel afsteekt tegen een roze gestreept overhemd en bijpassende eyeliner. Als tiener verfde ze er nog blonde plukken doorheen, inmiddels gebruikt ze alleen af en toe een toner om de kleur meer diepte te geven. ‘Mijn moeder heeft het mooiste rood, heel diep oranje. Bij rood haar wordt de kleur na verloop van tijd wat valer, niet zozeer grijs, maar minder fel. Ik ben nog steeds echt rood, maar iets ingetogener, dus maakt mijn kapper de kleur weer iets intenser.’
‘ZE ZEIDEN DAT EEN TAS EEN LIFESPAN VAN TWEE JAAR HEEFT. DIE VAN DE HORTENSIA STAAT OP ACHT’
‘DOOR DYSLEXIE HEB IK ME ALS KIND LANG DOM GEVOELD. TERWIJL IK DAT HELEMAAL NIET BEN’
Op deze plek bevinden zich haar atelier en het onlangs geopende Kamer, een galerieruimte waarvoor ze hedendaagse kunstenaars en ontwerpers die haar inspireren uitnodigt om het universum van Wandler tijdelijk uit te breiden. Voor de eerste editie creëerde Jonas Lutz een installatie van houten volumes in verschillende formaten en soorten, waarop de tassen rusten als objecten in een open kast, naast sculpturale leren loungestoelen van Mariekke Jansen, gevuld met Nederlandse wol. Haar dwergpoedels, Ben en Dries – nee, niet vernoemd naar Dries Van Noten: ‘Dries zag er gewoon uit als een Dries’ – volgen haar onafgebroken. Tijdens het twee uur durende gesprek wijken ze alleen van haar zijde als een pakketbezorger zich meldt of een onverwacht geluid uit het grenzende kantoor hun aandacht trekt. Hoewel ze de honden samen met haar man Joost Doeswijk heeft, die ook voor Wandler werkt, is het overduidelijk wie zij als hun baasje beschouwen.
Ook onmiskenbaar Elza: haar charmante Limburgse accent. Ze werd geboren in Landgraaf en verhuisde op haar zevende naar Posterholt. Haar vader werkte als mindfulnesstrainer en had een aikidoschool aan huis, haar moeder was basisschoollerares. Boodschappen deed het gezin bij biologische lokale boeren. ‘Mijn moeder wist precies welke boeren in de buurt hun groentes niet bespoten. In Roermond zat ook een biowinkel, dus daar fietsen we in het weekend naartoe. Met die normen en waarden ben ik opgevoed. In de buurt was ik het kind met het houten lollystokje. Mijn ouderlijk huis staat nog altijd vol met houten kasten die door mijn moeder in felle kleuren zijn geschilderd. Op sommige staan ook woorden als ‘energie’. Mijn vader is kleurenblind, dus die heeft er niet zo veel last van.’
PRESTATIEDRANG
Allesbehalve doorsnee was haar opvoeding. Van huis uit werd ze niet gestuurd richting het hoogst haalbare, maar aangemoedigd te ontdekken wat haar gelukkig maakte. School ging haar minder goed af door dyslexie. ‘Als kind heb ik me lang dom gevoeld. Terwijl ik later ontdekte dat ik dat helemaal niet ben. Ik begrijp geen wiskundeboek en talen leren gaat niet makkelijk, maar dat betekent niet dat ik geen bedrijf kan runnen.’ Een werkstuk over heksen, volledig opgebouwd uit beelden en moodboards, werd destijds afgekeurd. ‘Achteraf denk ik daar nog weleens aan, want in feite is een beeldtaal creëren nu een onderdeel van mijn baan.’ Haar moeder stelde zelfs voor haar van school te halen en thuisonderwijs te geven. ‘Maar ik wilde blijven. Klaarblijkelijk heb ik daar als kind op gezegd: “Nee hoor, mam, zo leer ik met mensen omgaan.” Ik denk dat het ook een soort prestatiedrang was. Hoewel ik niet uit een gezin kom waarin dat belangrijk was, ging ik zelf wel voor negens en tienen. Nu nog zeggen mijn ouders, al heb ik grote successen: “Super, maar ben je gelukkig?” Het gaat hen er niet om hoe ik geld verdien, al zou ik de straat poetsen. Voor hen geldt alleen hoe ik me voel.’
Wanneer het over Elza’s carrière gaat, wordt vaak Amsterdam Fashion Institute (AMFI) aangehaald als het startpunt, maar zodra gevraagd wordt naar haar ervaring is ze resoluut. ‘Ik heb daar geen goede ervaring gehad, waardoor het moeilijk is er iets positiefs over te zeggen. Ik hoop oprecht dat de opleiding inmiddels zo is veranderd dat studenten zich wel gehoord en veilig voelen.’ Wel is ze lovend over haar tijd op het SintLucas, de vakopleiding voor creatief talent waar ze de vooropleiding Vormgeving en Productpresentatie deed. ‘Daar heb ik voor het eerst echt mijn draai gevonden in een onderwijssysteem. Een fijne omgeving met leraren die me aanmoedigden het beste in mezelf naar boven te halen.’
Haar eerste baan was bij Levi’s Made and Crafted, de toenmalige ready-to-wearlijn van het denimmerk. ‘Een helende ervaring. Daar vond ik het plezier in mode terug. Ervaren collega’s zeiden tijdens meetings in het bijzijn van de grote baas van Levi’s: “Elza is met dit idee gekomen.” De senior ontwerper onder wie ik werkte, een Amerikaanse, zei vaak: “One day you will be my boss.”’ In feite is ze nu daadwerkelijk de baas geworden, zij het van een andere collega. De hoofd salesmanager van Levi’s is nu haar hoofd sales. De platte organisatie zoals Levi’s indertijd was, heeft haar gevormd. ‘Het is heel belangrijk dat iedereen een stem heeft. Een stagiaire kan een even goed idee hebben als een CEO op dat moment. Het zou toch zonde zijn als je dan niet luistert? Aan het eind van mijn stage bood het team me een vaste baan aan. Ik bleef vijf jaar, totdat er een reorganisatie kwam en ik de kans kreeg om mee te verhuizen naar San Francisco.’
VEERKRACHT
Ze sloeg het aanbod af en besloot het idee te verwezenlijken waarmee ze al langer speelde: een tassenmerk. Hoewel ze haar idee in amper drie maanden realiseerde, krijgt Elza nog altijd de kriebels als ze omschreven wordt als een overnight success. ‘Dat is een illusie. Ik heb er keihard voor gewerkt. Mode is topsport. We bestaan nu bijna acht jaar en hebben ook veel moeilijke periodes gekend.’ Ze doelt op de pandemie die tweeënhalf jaar na de start van Wandler uitbrak en waardoor de wereld op slot ging.
Twee jaar later, toen de economie weer op gang kwam, viel Rusland Oekraïne binnen. ‘Rusland was een grote markt en die viel in een klap weg. Bovendien heeft de oorlog effect gehad op de maatschappij, doordat alle energieprijzen omhooggingen. Ik merkte het ook in mijn team, wij kochten allemaal even niks meer. Dan geef je je geld toch eerder uit aan een vakantie of weekend weg. In die periode heb ik een aantal mensen moeten laten gaan. Dat was moeilijk; ik voel een grote verantwoordelijkheid voor de mensen om me heen. Niet alleen mijn team, maar ook de fabriek. We zijn het grootste merk dat bij hen produceert en onze tegenslagen zijn ook tegenslagen voor hen. Deze industrie dwingt je om veerkrachtig te zijn. Het hebben van een business is als een ritje in een achtbaan: het ene moment ga je omhoog en dan val je. Je hebt het naar je zin, maar je bent ook bang. En na dat ritje denk je toch weer opnieuw: let’s go again.’
‘IK HOOP DAT HET AMFI INMIDDELS ZO IS VERANDERD DAT STUDENTEN ZICH WÉL VEILIG VOELEN’
‘IK EEN OVERNIGHT SUCCESS? DAT IS EEN ILLUSIE. IK HEB ER KEIHARD VOOR GEWERKT’
Ook op persoonlijk vlak kreeg ze te maken met een grote tegenslag: in 2022 werd bij Elza long covid vastgesteld. ‘Ik heb een jaar in bed gelegen, ik kon amper lopen. Ik werkte vanuit mijn bed. Het tweede jaar ging iets beter, het derde weer iets beter. Nu ga ik mijn vierde jaar in en hoewel ik er nog steeds niet uit ben, gaat het goed.’ Ze heeft noodgedwongen geleerd haar grenzen te bewaken. ‘Ik ben niet iemand die vanzelf stopt, dus op een gegeven moment grijpt je lichaam in.’ Rust is essentieel geworden. ‘We gaan regelmatig een maand naar Ibiza, naar Sant Llorenç in het noorden, waar vrienden Ibiza Campo hebben, een finca midden in de natuur. Daar kom ik echt tot stilstand.’ Meditatie is inmiddels een vast onderdeel van haar dag. ‘Ik sta eerder op om te mediteren en begin de dag zonder telefoon. Geen Instagram, geen mails, niets. Overdag ga ik rond lunchtijd even naar huis om te rusten, met yoga en meditatie, en ’s avonds sluit ik zo ook af. Het is bijna mijn religie geworden, zo veel doet het voor mijn mentale en lichamelijke gezondheid.’
DRUKKER DAN OOIT
Ben en Dries veren op als Joost naar de deur loopt en zijn jas aantrekt. Zijn muts is, toevallig, ook roze. Zij is de creatieve, hij managet de zakelijke kant. Samenwerken heeft voordelen, er is blind vertrouwen, maar heeft ook een keerzijde, want ze nemen alles mee naar huis. Ondanks een leeftijdsverschil van dertien jaar werkt het. Gevraagd naar een recent interview waarin ze heeft aangegeven geen kinderen te willen, nuanceert ze dat. ‘Ik ben deze maand 39 geworden en voelde dat ik een beslissing moest nemen. Niet dat het niet meer kan, maar emotioneel moest ik een keuze maken. Natuurlijk zwanger worden is niet mogelijk voor ons, en na lang nadenken bleek een traject niet bij ons te passen. Als dit niet ons verhaal was geweest, had ik me misschien nooit afgevraagd of ik kinderen wilde. Ik had het waarschijnlijk gewoon gedaan. Nu voelt het, vreemd genoeg, alsof dit beter bij ons past.’ Tegelijkertijd staat ze open voor andere vormen van zorg. Voorlopig laat ze het rusten. ‘Mijn zus heeft twee dochters en toen de eerste werd geboren, besloot ik: ik word een heel betrokken en actieve tante.’
Hoewel ze een betere werk-privébalans heeft gevonden, is ze tegelijkertijd drukker dan ooit. Naast Wandler houdt Elza zich ook bezig met interieurontwerp. Haar eigen huis verscheen in maar liefst vijf edities van Architectural Digest, waarna de aanvragen binnenstroomden. ‘Ik heb net een tweede interieurklus afgerond, de inrichting van een huis. Een interieur doen voelt voor mij als vrij spel, omdat ik niemand hoef te pleasen behalve de mensen voor wie ik het maak.’ Uit die gedachte ontstond ook Kamer. ‘We hadden deze ruimte over en Joost stelde voor om die te verhuren. Ik dacht juist: wat als we er een galerieruimte van maken? Enerzijds vanuit ons netwerk van kunstenaars, maar ook omdat de Wandler-klant waarschijnlijk net zo goed op zoek is naar kunst voor thuis. Ik zie een tas als iets wat je koopt als verlengstuk van jezelf, iets waar je gelukkig van wordt. Dat geloof in schoonheid geldt voor alles: een ruimte, een tas, een object.’
MAONA MICOUD, KUNSTWERK FLOOR MERJENBURGH/. FOTOGRAFIE MAONA MICOUD, KUNSTWERK FLOOR MERJENBURGH
