AFGEPERSTE BRABANDER VERHEUGDE ZICH OP EEN EENVOUDIG BESTAAN IN TINY HOUSE
Het is maandag 2 mei 2022 als de 68-jarige Peter van Dongen uit Breda zijn Facebookaccount opent en een foto plaatst. Het toont een houten huisje in aanbouw. De ramen zitten er al in, het dak is bijna klaar. “Alvast een voorproefje van mijn tiny house,” schrijft hij. “Nieuwsgierig hoe hij er nu uitziet met de ramen erin en verder afgewerkt? Kom 21 mei kijken op de open dag...”
De reacties laten niet lang op zich wachten. “Ziet er goed uit, Peter.” “Heel tof.” “Ziet er prachtig uit Peet, echt een droomhuis.” Voor zijn vrienden en kennissen is het zomaar een update van een bouwproject, maar voor Peter is het veel meer. Het tiny house staat symbool voor een nieuw hoofdstuk in zijn leven. Ook Kim, de vrouw van huisjesbouwer Wijnand aan wie Peter de opdracht heeft verschaft, reageert. Ze doet dat door een hartje onder het bericht te plaatsen. Op dat moment een ogenschijnlijk achteloos gebaar, dat later echter een bittere en cynische lading zou krijgen. Maar daarover straks meer. Peter is een man met een eigen levensvisie, geen doorsneetype.
Hij zoekt graag grenzen op, vindt het leuk om zichzelf uit te dagen en te ontwikkelen. Hij is bijvoorbeeld gek op ijsbaden. Voor de één een marteling, voor Peter een dierbaar ritueel. In de winter – voor zover we die nog hebben in Nederland – stapt hij de Galderse Meren in, ook als er een ijsvlies op het water ligt. Hij noemt het ‘een boost voor mijn immuunsysteem’. Met zielsverwant Elly organiseert hij met zekere regelmaat ‘bezinningsweekenden’, waarin mensen samen koken, zingen en praten rond een vuurplaats. Er is een groepsaccommodatie met een tuin en een hottub, er wordt gedanst en gelachen, maar er is ook ruimte voor stilte en openhartige gesprekken die tot diep in de nacht doorgaan. Voor buitenstaanders klinkt het allemaal misschien wat zweverig, voor Peter en Elly is het iets serieus en wezenlijks. Iets waar ze hun ziel en zaligheid in steken.
Ook de Tantra Tempel in Varik is zo’n plek waar Peter zich thuis voelt. Hij bezoekt er bijeenkomsten en vindt er rust. Wanneer de tempel in augustus 2021 in vlammen opgaat, staat hij dagenlang in het puin. Hij schept mee, sjouwt stenen en deelt oproepen om geld in te zamelen. Wat hem betreft kan het centrum niet snel genoeg weer opengaan.
Scherven lijmen
Het tiny house dat hij laat bouwen, past in datzelfde plaatje. Geen villa voor de Brabander of een ‘levensloopbestendig’ appartement, maar een klein, duurzaam huis. Bij Tiny House NL in Waspik vindt hij precies wat hij zoekt. Wijnand de L., 41 jaar, is de eigenaar van het bedrijf. Zijn vrouw Kim doet er de administratie. Wat Peter niet weet, is dat deze Wijnand een nogal opmerkelijk figuur is, met een bijzonder verleden.
In 2015 verschijnt Wijnand samen met Kim in het EO-programma Zo zijn we niet getrouwd. Voor de camera vertelt hij hoe hij als jongen vaak met de politie in aanraking kwam, maar dat hij besloot met Kim een nieuw begin te maken. Het huwelijk stond echter al snel onder druk, er waren ruzies, Kim ging vreemd, er was wantrouwen. Aan presentatoren Bastiaan en Tooske Ragas de taak om te lijmen wat er aan scherven lag. Blijkbaar met enig succes, want tien jaar na dato is het stel nog bij elkaar en zijn er meer kinderen.
Het is bij deze Wijnand bij wie Peter voor 77.500 euro zijn huisje bestelt. Daarbovenop leent hij de man nog eens 17.500 euro. Het geld is er, Peter heeft namelijk net zijn woning in Breda verkocht. Alles zet hij op dit ene project. Daar in die loods aan de Havendries in Waspik voelt hij zich eigenlijk geen klant, maar bouwer. Hij helpt mee met planken schroeven, balken schuren, naden kitten. Met een meetlat in de hand loopt hij rond, maakt foto’s, stelt vragen. Het huisje groeit, stap voor stap.
In het begin gaat alles soepeltjes. Totdat Wijnand de L. opnieuw om geld vraagt. Peter weigert. Hij heeft al genoeg betaald. Vanaf dat moment verandert de toon. Voor iemand als Peter, die altijd naar harmonie streeft, is dat lastig te verteren. Hij probeert de spanning weg te nemen, maar merkt dat de sfeer steeds onaangenamer wordt en de gesprekken almaar stroever verlopen. Maar ja, het project moet af.
Wond bij rechteroor
Op donderdag 19 mei 2022 is Peter opnieuw aan het werk in de loods. Ook Wijnand is er, samen met Bart B., 27 jaar, een vriend die vaker langskomt. Later die middag stelt Bart aan Peter voor om samen een stuk te gaan rijden. “Volg mij maar,” zegt hij. Met welke smoes hij Van Dongen tot dat ritje heeft weten te bewegen, is nooit duidelijk geworden. Bart belt met Wijnand en daarna met Kevin R., 23 jaar, ook uit Waalwijk. Bart haalt Kevin thuis op. Twee auto’s rijden weg: Bart en Kevin voorop, Peter er dus achteraan. Tijdens de rit zetten de vrienden hun telefoons uit. Ze rijden richting Helvoirt en komen uit bij de Margriet, een zandpad langs het Drongelens Kanaal. Het is een doodlopende weg, met water aan de ene kant en bomen aan de andere. Geen plek waar je toevallig terechtkomt. Die avond zitten er zoals vaker vissers langs het kanaal. Stoelen in het gras, koelboxen naast zich.
Het is stil tot ze koplampen zien. Twee auto’s draaien het pad in. Even later klinkt een harde, metaalachtige knal. Daarna stilte. De vissers kijken elkaar aan. Was het een uitlaat? Een jager? Een gaskanon om vogels te verjagen? Door het zoeken naar een logische verklaring komt geen van de hengelaars op het idee om de politie te bellen. De avond valt, het wordt langzaam donker.
Vrijdagochtend 20 mei, iets na half acht. Een vroege wandelaar slaat het pad in en stopt. Voor hem staat een zwarte Citroën midden op het bospad. Ernaast ligt een man. Geschrokken belt de passant naar 112. Niet veel later snellen hulpdiensten toe. Ambulanceverpleegkundigen hurken naast het slachtoffer. Het is Peter van Dongen, zo zal de politie snel achterhalen. De man ademt nog. Een verpleegkundige pakt zijn hand. Peter knijpt terug, zwak maar voelbaar. In zijn hoofd, vlak bij zijn rechteroor, zit een wond. Op de mat van de bijrijdersstoel ligt één huls. Het wapen ontbreekt.
Het normaal zo stille bospad verandert in een plaats delict. Agenten rollen afzetlint uit, busjes van de Forensische Opsporing staan her en der in het gras. Rechercheurs in witte pakken lopen af en aan. Ze plaatsen markeringsbordjes, maken foto’s, zoeken sporen. Omdat regen dreigt, wordt de auto van het slachtoffer onder een tent gezet. Niet veel later wordt het voertuig afgevoerd. Voor wie hier in dit buitengebied woont, is het een vreemde gewaarwording: een afgelegen pad dat plotseling wordt gedomineerd door zwaailichten en witte pakken.
PETER HELPT MEE MET PLANKEN SCHROEVEN, BALKEN SCHUREN, NADEN KITTEN. HIJ MAAKT FOTO’S, STELT VRAGEN EN ZIET HOE ZIJN HUISJE GROEIT, STAP VOOR STAP
Homoontmoetingsplek
Nadat ambulancepersoneel het slachtoffer heeft gestabiliseerd wordt hij overgebracht naar het ziekenhuis in Breda. Daar vechten artsen zes dagen voor zijn leven, tot Van Dongen uiteindelijk komt te overlijden. Voor Team Grootschalige Opsporing (TGO), dat meteen na ontdekking van het misdrijf aan het onderzoek is begonnen, reden om op te schalen. Want nu is er sprake van een moordonderzoek. Wat is hier gebeurd? Heeft het te maken met de homo-ontmoetingsplaats hier in het bos? Vragen genoeg voor het team. Wie is deze Van Dongen, heeft hij criminele contacten? Is er sprake van een afrekening?
Op sommige vragen vindt de recherche snel antwoord. Met de homo-ontmoetingsplek heeft het niets te maken, Van Dongen bewoog zich niet in die kringen. En ook blijkt er niets van dubieuze contacten of iets dergelijks. Als rechercheurs de camerabeelden bekijken, zien ze hoe Peters auto achter een andere auto aanrijdt. Er komen namen naar boven.
Van tinyhousebouwer Wijnand de L. en twee vrienden. Hun telefoongegevens worden geanalyseerd. Daaruit blijkt dat twee van de drie mannen – Bart B. en Kevin R. – precies tijdens cruciale minuten hun mobieltjes uitzetten en daarna weer aan.
En dan is er een bandenhandelaar die weet te vertellen dat er kort na de moord mannen langs zijn geweest die vier nieuwe banden wilden hebben. “Voor autocross,” hadden ze gezegd. De handelaar vertrouwde het niet en vond het de moeite waard om het aan de politie te melden. Niet geheel onterecht. De mannen beseften blijkbaar dat ze in het bos sporen hadden achtergelaten en probeerden op deze manier te voorkomen dat die naar hen te herleiden zouden zijn.
In afgeluisterde gesprekken hoort het TGO steeds hetzelfde terug: geld, het draaide allemaal om geld. “10.000 euro voor een klus,” wordt ergens gezegd. Er is sprake van ‘die jongen’, ‘die gast’, ‘die gozer’ die betaald moet worden. Volgens justitie gaat het om Kevin. Op 24 mei zegt Bart dat hij bij hem langs moet gaan omdat ‘wat hij had gedaan echt niet kan’. De recherche ziet het als een aanwijzing dat er onvrede was binnen de groep omdat Van Dongen de moordaanslag in eerste instantie had overleefd. Wie weet had hij de politie daardoor nog iets kunnen vertellen over de daders.
Laten creperen
Het scenario dat het OM later op basis van het grondige onderzoek schetst, is bikkelhard. Peter had zijn tiny house volledig betaald. Toch hadden Wijnand en Bart besloten dat de Brabander moest verdwijnen. Hun plan, volgens justitie: de nabestaanden laten geloven dat er nog 40.000 euro openstond en het huisje daarna opnieuw verkopen. Wijnand moet daarbij worden gezien als de uitlokker op afstand, Bart en Kevin als de uitvoerders. Nadat Peter was neergeschoten, zou Wijnand degene zijn geweest die de mannen had geadviseerd om de auto van andere banden te laten voorzien.
In september 2022 worden de drie mannen voor het eerst aangehouden. De media hebben het over ‘een 37-jarige man uit Waspik en twee mannen uit Waalwijk van 20 en 24’. Het zijn Wijnand, Bart en Kevin. Ze komen tot ieders verbazing snel weer vrij, maar blijven wel verdachten. Een jaar later, in september 2023, wordt ook nog een 18-jarige man uit Drunen gearresteerd, maar zijn zaak wordt uiteindelijk geseponeerd. De verdenkingen beperken zich uiteindelijk tot het genoemde drietal. En voor Wijnand is het de tweede keer dat zijn naam in de openbaarheid komt. Nu niet als bedrogen echtgenoot op televisie, maar als verdachte in een moordzaak.
Het onderzoek gaat door. In oktober 2023 kamt het Landelijk Team Onderwaterzoekingen het kanaal bij Helvoirt uit. Sonar, onderwatercamera’s, duikers. Het vermoeden is dat er wordt gezocht naar het moordwapen en Peters sleutels en telefoon. Verder brengt het OM naar buiten dat het 15.000 euro uitlooft voor de gouden tip. Er komt geen doorbraak, maar het laat zien dat de zaak nog steeds alle prioriteit heeft.
Dan, op 3 december 2024, een eerste rechtszaak in Den Bosch. Niet inhoudelijk nog, maar pro forma. De rechtszaal is gevuld, maar niet overvol. Hooguit wat nabestaanden van het slachtoffer, enkele rechercheurs en wat vrienden en familie van de verdachten hebben de moeite genomen om deze regiezitting bij te wonen. De officier van justitie neemt het woord. Hij leest bijna drie kwartier lang voor uit het dossier. Wat hij schetst, laat geen ruimte voor twijfel over de ernst van de zaak. Hij vertelt hoe Peter is meegelokt vanuit de loods in Waspik. Hoe Bart hem heeft gevraagd om mee te rijden, hoe Kevin later in de auto is gestapt. Hoe de telefoons precies in die cruciale minuten worden uitgezet. Hoe vissers een knal horen, en hoe Peter de volgende ochtend wordt gevonden. Dan volgt de zin die door de zaal snijdt: “Hij heeft acht uur moeten creperen voordat hij reddeloos werd aangetroffen.”
Opnieuw vastgezet
De officier gaat verder. Over hoe het tiny house al volledig was betaald, daar was geen conflict over geweest. En hoe Wijnand en Bart, aldus de aanklager, toch hadden besloten dat Peter moest verdwijnen. Met in het achterhoofd dat monsterlijke plan: de nabestaanden wijsmaken dat er nog 40.000 euro openstond, om zo nog meer geld binnen te halen én het huisje opnieuw te verkopen. Wijnand de L. zou bij dit alles de regie hebben gevoerd, op afstand, zelfs bij het wissen van sporen. Op de tribune wordt aandachtig geluisterd. Familie en vrienden proberen de blik op de officier te houden, maar af en toe dwalen hun ogen af naar het bankje waar de verdachten zitten. Dan volgt de wending die niemand verwacht. De rechtbank besluit dat de drie mannen – die de zaak eerst in vrijheid mochten afwachten – opnieuw vast moeten worden gezet, uit vrees dat ze getuigen zouden kunnen beïnvloeden. Op de publieke tribune ontstaat enige opschudding. Een vrouw barst in tranen uit. Een stem klinkt zacht: “Dit zagen we niet aankomen...” De drie mannen worden weggeleid. Voor de nabestaanden van Peter voelt het als een belangrijke stap naar gerechtigheid.
Er volgen in de periode daarna nog enkele regiezittingen, niet ongebruikelijk bij grote en ingewikkelde onderzoeken. Er wordt gesproken over nieuwe onderzoekswensen – ook vanuit de verdediging – en over rapporten die nog binnen moeten komen. Over DNA-profielen, telefoongegevens, technische details. Uiteindelijk wordt op 2 september 2025 de datum vastgelegd voor de inhoudelijke behandeling: 14, 15 en 16 april 2026. Vier jaar na de moord.
Grote sommen geld
Tot nu toe botsen in de rechtszaal twee verhalen. Justitie legt een puzzel neer die voor haar compleet is: een opdrachtgever die regie voert, twee uitvoerders die het werk doen, telefoons die precies uitvallen wanneer de moord vermoedelijk werd gepleegd, een bandenwissel die niet te rijmen is, tapgesprekken waarin 10.000 euro en ‘die jongen’ steeds terugkomen. De advocaten op hun beurt plaatsen er vraagtekens bij. Waar is het wapen? Wie drukte af? Wie zat waar? Zonder dat ontbrekende stuk, zeggen de advocaten, blijft het scenario speculatie. De verdachten zelf vullen die gaten niet. Bart zegt bij de eerste verhoren dat hij ‘nog geen rust heeft gevonden’ om zijn verhaal op papier te zetten. Kevin zwijgt grotendeels. En Wijnand laat via zijn advocaat weten dat hij best wil verklaren, maar alleen bij de rechter-commissaris. Het OM reageert sceptisch: waarom pas nu, na inzage in het hele dossier? Of hij werkelijk zal spreken blijft onzeker.
ER KLINKT EEN HARDE, METAALACHTIGE KNAL. DE VISSERS KIJKEN ELKAAR AAN. WAS HET EEN UITLAAT? EEN JAGER? EEN GASKANON OM VOGELS TE VERJAGEN?
Intussen is het bedrijf dat ooit aan de basis stond voor Peters nieuwe leven verdwenen. Tiny House NL is failliet. Wat rest, is een herinnering aan een onderneming die maar een kort leven beschoren was. De loods in Waspik staat leeg. Het was hier waar Peter meewerkte aan de bouw van zijn huisje. Het was hier waar hij op 21 mei 2022 een open dag had willen houden. Mensen rondleiden, trots vertellen over zijn plannen. Het mocht niet zo zijn. Het huisje is onaf, de plek waar ooit hamers en vlakschuurmachines klonken, verlaten.
Nog wel volop leven zit er in de rechtszaak. Want begin september dit jaar is er een nieuwe pro-formazitting in Den Bosch. Eén met een spectaculaire wending. Kevin R. heeft na drie jaar zwijgen de stilte doorbroken, zo blijkt, en een week eerder bij de politie een uitgebreide verklaring afgelegd. Daarin wijst hij medeverdachte Bart B. aan als degene die Peter van Dongen een kogel door het hoofd heeft geschoten. Volgens Kevin is het Bart geweest die Peter naar het bos lokte, met hem wegreed en uiteindelijk de trekker overhaalde. Zelf zegt hij er wel bij aanwezig te zijn geweest, maar hij beweert dat hij niet wist dat Bart daadwerkelijk zou schieten.
Het motief is volgens hem roof: Bart zou hebben geloofd dat Peter een grote som contant geld in huis had. Kevin verklaart verder dat hem 10.000 euro in het vooruitzicht was gesteld voor zijn rol. Dat Bart de 68-jarige Brabander zou doodschieten, had hij naar eigen zeggen niet zien aankomen. Het is de eerste keer dat een van de verdachten de ander direct aanwijst als schutter.
‘Mis de kinderen’
Van de drie verdachten is bij die zitting begin september alleen Wijnand de L. in de rechtszaal aanwezig. Zijn advocaat, Jan Sneep, grijpt de verklaring van Kevin aan om zijn cliënt in een beter daglicht te zetten. Volgens de strafpleiter ondersteunt de nieuwe verklaring de lezing van Wijnand: hij was geen opdrachtgever en had niets met de daadwerkelijke moord te maken. “Feitelijk ligt er alleen nog een verklaring van Bart B. die mijn cliënt aanwijst als opdrachtgever. Hij probeert daarmee zijn eigen straatje schoon te vegen,” aldus Sneep. Hij benadrukt dat het motief volgens Kevin roof was, en niet de tinyhouseconstructie. Het Openbaar Ministerie houdt echter vast aan dat tinyhousescenario: volgens het OM hebben Wijnand en Bart samen het plan beraamd om Peter te laten verdwijnen, de nabestaanden wijs te maken dat er nog 40.000 euro openstond en daarna zouden ze het tiny house opnieuw gaan verkopen. Dus of het nu om roof ging of om het tiny house, het ging in alle gevallen om geld, pure hebzucht. Advocaat Sneep reageert fel: “Maak een einde aan deze ellende voor mijn cliënt en zijn gezin. Het is echt wel welletjes geweest. Ook gezien de penibele financiële situatie waarin hij is terechtgekomen.” Wijnand zelf zegt met gebroken stem: “Ik mis de kinderen en de kinderen missen mij.”
VOOR HET OM IS HET GLASHELDER: DE VERDACHTEN WILDEN DE NABESTAANDEN VAN PETER WIJSMAKEN DAT ER NOG EEN REKENING VAN 40.000 EURO OPENSTOND
De rechtbank wijst het verzoek af. De drie verdachten blijven achter de tralies. Wel krijgt Sneep in de komende maand de gelegenheid om Kevin en Bart als getuigen te horen. Maar of hij daar veel wijzer van zal worden, is de vraag: Bart zwijgt tot nu toe hardnekkig over zijn rol.
De volgende tussentijdse zitting is op 27 november dit jaar. Dan zullen onder andere de zoekgeraakte autosleutels en de telefoon van Peter ter sprake komen. Deze zouden ergens in Waalwijk zijn weggegooid en tot nu toe spoorloos zijn.
De inhoudelijke behandeling is naar verwachting volgend jaar april. Voor de verdachten verandert er tot die tijd weinig. Hun wereld is inmiddels ook teruggebracht tot een tiny house, maar dan eentje met tralies.
