Linda (39) nam in december 2022 afscheid van haar beide ouders Jo (70) en Ineke (67). “Mijn vader was ziek, al heel lang. Hij was hartpatiënt en had talloze hartinfarcten overleefd. In 2009 was het infarct zo zwaar, dat hij halfzijdig verlamd raakte. Zijn wereld was heel klein. Werken kon hij al jaren niet meer, een mobiele telefoon had hij niet en hij kwam de laatste tijd ook niet meer buiten.
Mijn moeder kreeg op haar zestigste alzheimer. Ze wist wat haar te wachten stond, mijn oma heeft ook alzheimer gehad. Ze had een sterke euthanasiewens, meteen al. Zeven jaar lang waren we bezig iemand te vinden die haar daarbij kon helpen.
Dat was lastig. Artsen maken mensen beter en mijn moeder wilde dood. ‘We weten niet wat het verloop van de alzheimer zal zijn’, kregen we vaak te horen. Maar mijn moeder was heel stellig. Uiteindelijk kwamen we terecht bij het Expertisecentrum Euthanasie, daar ging een wereld voor ons open. Onze vragen werden gehoord en begrepen.
Ik was inmiddels uitgevallen op mijn werk, ik kon de zorg voor mijn ouders en mijn baan niet meer combineren. Als ik mijn kinderen naar school had gebracht, ging ik naar mijn ouders om ze uit bed te halen, aan te kleden en eten en drinken te geven. En als ik mijn kinderen ’s avonds op bed had liggen, vertrok ik weer naar mijn ouders.”
‘Dit paste helemaal bij onze ouders’
Nieuwsbericht Dries van Agt en zijn vrouw kozen samen voor euthanasie
Oud-premier Dries van Agt (93) en zijn vrouw Eugenie van Agt (93) overleden op 9 februari samen, hand in hand. Het echtpaar koos hun dood zelf. Veel stellen hebben de wens om samen te overlijden, maar volgens Fransien van ter Beek, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) komt de uitvoering niet heel vaak voor: “Want het is geen makkelijke weg.” In 2022, het laatste jaar waarover cijfers beschikbaar zijn, lieten 29 paren gezamenlijk euthanasie plegen, blijkt uit cijfers van de NVVE. Hoewel het om kleine percentages gaat, is het aantal paren dat gelijktijdig euthanasie laat uitvoeren de afgelopen jaren wel toegenomen. In 2021 ging het om 16 stellen en het jaar daarvoor om 13 paren.
(Bron: NOS)
Nooit aan gedacht
“Toen de euthanasiewens van mijn moeder snel in vervulling leek te gaan, ging ik het gesprek ook eens met mijn vader aan. Hij lag dagen alleen maar op bed en hij miste zingeving nu hij niet meer kon schaken en geen muziek kon verdragen. Het idee dat hij mijn moeder kwijt zou raken, vond hij afschuwelijk. Ik had Online gelezen over een stel dat samen stierf. Dat vond mijn vader wel een interessant idee, hij had daar nog nooit aan gedacht. Ik wilde ze natuurlijk allebei niet kwijt, maar ik wilde ze al helemaal niet zien lijden.
‘Ik kan jullie toch niet achterlaten?’ vroeg hij. Mijn broertje en ik zeiden allebei dat we er heel veel verdriet van zouden hebben, maar dat we het plan hoe dan ook zouden steunen. ‘Liefde is ook loslaten’, zei ik hem.
Van de ene op de andere dag hakte mijn vader de knoop door. ‘Doe het maar. Stuur de papieren maar op’, zei hij. Hij stond er volledig achter. Er startte een tweede, los traject, het traject van mijn moeder was al begonnen en zij kreeg niet lang na mijn vaders besluit goedkeuring. In diezelfde periode kreeg mijn vader een hartaanval. Die overleefde hij, maar voor ons was het een bevestiging dat we echt op de goede weg waren.”
Onwerkelijk
“Mijn vader kreeg ook toestemming en ze kozen ervoor het op hun trouwdag te laten gebeuren, op 20 december 2022. Mijn vader gaf mijn moeder nog rozen, zoals hij altijd op die dag deed en na een knuffel zijn ze hand in hand op bed gaan liggen en heel snel gestorven. Het was vredig, zwaar en emotioneel. Het is onwerkelijk om zoiets mee te maken, je verliest in één keer de mensen van wie je het meest houdt. We waren altijd zó close, de grond zakte echt even onder mijn voeten vandaan. Maar mijn broertje en ik waren ook opgelucht, dit paste helemaal bij onze ouders.
Zonder het Expertisecentrum waren we misschien nog wel zoekende geweest. Soms voelde het alsof we moesten bedelen om het levenseinde van mijn moeder, het leek of niemand naar haar wilde luisteren. Ik ben nu vooral dankbaar voor wat we samen gehad hebben. Dat ze tegelijk gestorven zijn, geeft toch een bepaalde troost.”
Jannie (70) nam in 2020 tegelijk afscheid van haar schoonvader Jan (93) en schoonmoeder Anje (91).
“Toen mijn schoonmoeder begon te dementeren, wilde mijn schoonvader die pillen in huis halen waarmee je - als de tijd daar was - uit het leven kon stappen. Alleen werden op dat moment die pillen verboden. ‘We hebben het vogeltje over het net laten vliegen’, zei hij daarover. Ze waren te laat. Wij hadden ze inmiddels wel lid gemaakt van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillig Levenseinde. We zijn er groot voorstander van de regie in eigen hand te houden, euthanasie is in onze familie goed bespreekbaar.”
Niet achterlaten
“In februari 2020 kwam alles in een stroomversnelling. Mijn schoonvader bleek een aneurysma van acht centimeter doorsnede in zijn buik te hebben. De artsen konden daar niets meer aan doen. ‘Helemaal prima, dan houden we ermee op’, reageerde hij. Toch waren er ook tranen.
‘Jannie, ik had nog zo graag…’zei hij. Ik wist het. Hij had nog wel gewild. Mijn schoonmoeder was allang klaar met het leven. Maar door het aneurysma wist mijn schoonvader dat de kans groot was dat hij eerder zou komen te overlijden. Hij kon haar niet alleen achterlaten.
Nog diezelfde dag hebben we met het expertisecentrum gebeld om een afspraak te maken en toen is er een dubbel traject in gang gezet, wat ik wel lastig vond. Er komen dan twee keer twee artsen en die moeten allemaal met elkaar en een verpleegkundige overleggen. Het was midden in de coronatijd, dat hielp ook niet mee. ‘Is het nou eindelijk zover?’ wilde mijn schoonmoeder steeds weten. Eindelijk leek het ervan te komen, maar toen werd de arts ziek. Het expertisecentrum heeft snel gehandeld, een andere arts geregeld en mijn schoonouders gerustgesteld. Op maandag kwam iedereen bij elkaar en werden de agenda’s getrokken. Vrijdag was er tijd. ‘Dat is te lang’, zei mijn schoonvader resoluut. ‘Jullie zijn er nu toch allemaal, doe het gelijk maar.’ Maar zo werkt het niet, natuurlijk. De agenda’s werden opnieuw naast elkaar gelegd en toen bleek het de dag erna om vijf uur ’s middags te kunnen.
Ik heb in de aanloop naar die bewuste dag heel wat afgehuild. Je helpt mensen toch naar hun dood. Tegelijkertijd was ik zo blij dat dit kon. Ze hadden een mooi leven gehad. Tot twee jaar daarvoor reisden ze nog met hun camper het land door.”
Laatste knuffel
“Op dinsdag 12 augustus 2020 waren we in de middag bij elkaar. De kleinkinderen hadden al eerder afscheid genomen en nog spareribs met opa in de tuin gegeten. De thuiszorg kwam ze een laatste knuffel geven en ook de casemanager van mijn schoonmoeder kwam langs. Hun huisarts was er niet. Hij is geen voorstander van euthanasie.
We dronken koffie, aten iets lekkers en toen schonken we ook maar een borrel in. Mijn schoonmoeder kreeg een advocaatje. Mijn schoonvader kleedde zich om - vraag me niet waarom - en ging toen op het bed dat naast het bed van mijn schoonmoeder stond liggen.
‘Ze hebben in hun leven alles samen gedaan’
Hij gaf haar een kus en ze pakten elkaars hand. Wij stonden aan het voeteneind. Het ging heel snel. Vooral mijn schoonmoeder was er zó aan toe. Er was eindelijk rust.”
Geen andere keuze
“Mijn man was in één klap zijn beide ouders kwijt. Dat was zwaar, ook al wist hij al langer dat dit was hoe ze het wilden. Mijn schoonouders hadden in hun leven alles samen gedaan, dus we hebben ook gezorgd dat ze, nadat ze waren overleden, samen werden opgehaald door één busje. De uitvaart was mooi. Ja, daar zit je dan, bij twee kisten… Maar bij mij overheerste er een gevoel van intense dankbaarheid dat dit zo kon. Hun leven is prachtig afgesloten zo. Maar laten we het ook niet romantiseren, het was niet uit romance - er was voor hen geen andere keuze.”
