Met haar lengte van 1 meter 40 is Marie Kondo met recht petite te noemen. De Japanse opruimsensatie die de wereld bekendmaakte met het principe dat spullen die we hebben ‘joy’ moeten ‘sparken’ – anders moet je ze weggooien – lijkt gereserveerd. Oogcontact mijdt ze. Tijdens het gesprek kijkt ze beleefd naar haar perfect gemanicuurde handen of naar het blad van de tafel waaraan we zitten. De entourage van Marie – een Japans-Nederlandse vertaler en haar assistente – wijkt geen minuut van haar zijde. Waar Marie gaat, volgt haar assistente met een mobiele telefoon in de hand die geluidloos maar constant oplicht vanwege inkomende berichten. In de Japanse communicatie is de traditie van keigo heel belangrijk; dit systeem van beleefdheid wordt gebruikt om respect en hoffelijkheid te weerspiegelen en houdt rekening met leeftijd, hiërarchie en ervaring. ‘In Japan kan je jezelf niet redden zonder keigo, het bepaalt alle sociale situaties. Iedereen probeert erin te excelleren, omdat het harmonie creëert. Het vinden van die harmonie is meteen het belangrijkste doel van mijn nieuwe boek Brief uit Japan,’ vertelt Marie. En dat bedoelt ze zowel in relatie met anderen als met de natuur én met het voedsel dat je eet en de spullen waarmee je jezelf omringt. Ze vervolgt: ‘Voor Japanners verdient harmonie onze levenslange aandacht en zorg – ook ten opzichte van de relatie die je met jezelf hebt.’
‘De Japanse cultuur maakt een groot onderdeel uit van wie ik ben’
Je werd in 2011 wereldberoemd als ‘opruimgoeroe’ met je eerste boek Opgeruimd! Wat heeft dat voor je veranderd? ‘Het was een geweldige verrassing. Ik had geen idee dat zo veel mensen interesse hadden in opruimen. En niet alleen in hun huis maar ook in hun geest en uiteindelijk het hart. Het maakte me in één keer beroemd. Ik ben geen supersociaal persoon en leef graag in mijn eigen wereld. Opruimen geeft me rust en overzicht, maar toen het boek zo succesvol werd moest ik me alsnog openstellen voor de ‘echte’ wereld.
Vaak was dat een uitdaging: publiekelijk praten als opruimcoach, in de aandacht staan, het waren allemaal spannende ervaringen. Mijn opruimtheorie was misschien nieuw voor sommige mensen, maar het uitleggen ervan was nieuw voor mij. Ik werd daar weleens ongemakkelijk of onzeker van, vooral als er directe vragen werden gesteld over mijn persoonlijke leven. Ook herinner ik me onverwachte vragen over hoe ik dacht over vrouwenemancipatie of de toestand in de wereld. Het trof me hoe openlijk er werd gecommuniceerd en hoeveel waarde er werd gehecht aan antwoorden en meningen.’
‘Mijn kinderen hebben mij geleerd om wat MEER LOS TE LATEN’
Staat de Japanse cultuur daarom centraal in je nieuwe boek? ‘Brief uit Japan is eigenlijk mijn antwoord op die directe privévragen van toen, waar ik me niet goed raad mee wist. Ik vond het tijd om de Japanse cultuur en tradities onder de aandacht te brengen, want die maken een groot onderdeel uit van wie ik ben. Sinds het internationale succes van mijn eerste boek heb ik veel over de wereld gereisd, als opruimcoach en als spreker. Daar ben ik dankbaar voor, maar het confronteerde mij ook met dingen die voor mij vanzelfsprekend zijn, maar voor de rest van de wereld misschien niet. Daarom wilde ik delen wat daarachter zit.’
Het boek begint met beschrijvingen van de jonge Marie, die thuis in Tokio vrijwel constant bezig is met het opruimen en schoonmaken van haar kamer. Waarom was dat? ‘Ik vond het al jong fijn om controle te hebben over mijn omgeving, ik werd daar gelukkig van. Bij mijn oudere broer was dat anders, hij hield van verzamelen en liet al zijn spullen slingeren. Ik vond het vrij stressvol om zijn kamer te zien, maar de afspraak met mijn ouders was dat ik me daar niet mee mocht bemoeien. Die rommeligheid sparkte ook joy voor mijn broer, dat kon naast mijn netheid bestaan. Zo leerde ik al vroeg dat het belangrijk is dat je niet alleen je eigen behoeftes respecteert, maar ook die van een ander. Later, toen ik op een kantoor ging werken, maakte ik altijd eerst mijn bureau en alles eromheen schoon met schoonmaakdoekjes. Als ik opruim of schoonmaak kom ik dichter bij mezelf, dat voelt als mijn natuurlijke persoonlijkheid. Maar ik doe het ook voor mijn omgeving, zodat zij ervan kunnen meegenieten. Mijn moeder was huisvrouw, van haar leerde ik dat een verzorgde leefomgeving vrede veroorzaakt in het gezin. Door haar inspanningen thuis konden mijn broer en ik zorgeloos naar school en mijn vader naar zijn werk. En zij gaf mij de ruimte om mij zo veel als ik kon bezig te houden met opruimen en dat te perfectioneren.’
In je boek ga je uitgebreid in op meerdere Japanse woorden en hun betekenissen, waaronder kawaii, het warme gevoel dat we krijgen als we iets leuks of schattigs zien. Vertel. ‘Kawaii is een van mijn lievelingswoorden en ik gebruik het vaak: voor kittens of puppy’s, voor mooie bloemen en lieve filmpjes, of voor mijn drie kinderen die het zelf ook vaak gebruiken. Wie in Japan iets als kawaii benoemt, deelt de schoonheid en vriendelijkheid van de kleine dingen, en het is een alledaagse manier om het ijs te breken. Ik heb een make-uptasje waarop een afbeelding staat van Chiikawa, een populaire Japanse anime van een witte muis met kleine oren en rode blosjes. Ik kijk graag naar afbeeldingen van dat beestje, ik word er rustig van op drukke dagen. Maar als ik dat tasje op tafel zet geeft dat ook meteen een aanleiding voor een typisch Japans gesprek daarover, of over andere kleine dingen die mooi zijn in het leven en waar we om geven. Zoals je favoriete mangastrip, de wisselende seizoenen, de perfecte rijstbal of de bloeiende planten in je tuin. Door daar eerst over te praten maken Japanners contact. En door de aandacht en kalmte die dat vraagt komt daarna ruimte voor de rest van het gesprek.’
Die aandacht vind je een levensles, want de huidige westerse wereld is vrij druk en vraagt veel van ons. Heb je een voorbeeld? ‘In deze wereld moeten we veel doen en hebben we veel aan ons hoofd. Dat geeft stress en dat geldt ook voor mij. Want hoe belangrijk ik het ook vind om goed voor mijn omgeving te zorgen, ik heb echt moeten afleren dat alles altijd maar perfect moet zijn. Als tiener viel ik weleens flauw van de opruimstress, en ook toen ik als volwassene eenmaal beroemd was wilde ik alles tot in perfectie geregeld hebben. Natuurlijk mag je naar het hoogst mogelijke streven voor jezelf, maar in het pad daar naartoe mogen we ook vriendelijk en zacht blijven voor onszelf en anderen. Uiteindelijk waren het mijn drie kinderen die mij hebben geleerd om wat meer los te laten, al is het maar op opruimgebied. Sinds hun komst is mijn huis bijvoorbeeld een rommeltje, dat vond ik in eerste instantie erg moeilijk.’
‘Ik vond het lastig om me aan te passen aan Amerikaanse gewoontes’
Hoe moeilijk vond je dat? ‘Ik moest mezelf bewust de vraag leren stellen wat er op dat moment in mijn leven écht belangrijk was en het antwoord stond recht voor mijn neus: mijn twee dochters van nu tien en negen, en mijn zoontje van vier. Als ik aan ze denk ga ik meteen lachen, het geluk dat zij mij geven is enorm. Tegelijkertijd waren zij ook de reden dat mijn man en ik een paar jaar geleden besloten om vanuit Los Angeles terug te verhuizen naar Tokio. Vanwege mijn werk als internationaal bekende opruimcoach en de bijbehorende Netflix-serie waren we naar Amerika verhuisd, waar we leerden om ons als Japans gezin aan te passen aan de gewoontes daar. Soms vond ik dat best lastig. Amerikaanse en Japanse huizen zijn heel verschillend. In Amerikaanse huishoudens vind je bijvoorbeeld geen schoenenkast, omdat mensen daar niet de gewoonte hebben om binnenshuis hun schoenen uit te trekken. En de verwachting dat je collega’s of kennissen ook bij je thuis uitnodigt gaf mij bijna een paniekaanval, ik heb er ooit een compleet nieuw servies voor aangeschaft. Uiteindelijk wilde ik dat onze kinderen terug zouden zijn in Tokio voordat ze naar de middelbare school zouden gaan en dat is gelukt. Ik wilde dat ze hun Japanse identiteit zouden vinden. Tot we terugverhuisden uit Amerika hadden ze geen idee wat dat was. Mede daarom heb ik Brief uit Japan geschreven, ook voor hen.’
Hoe ziet je leven er nu uit? ‘Het schrijven van dit boek heeft me veel dichter bij de Japanse cultuur gebracht dan ik had verwacht, en daarmee dichter bij mezelf. Bescheidenheid is een belangrijke kwaliteit in Japan. Ik ben me door dit boek nog bewuster geworden van hoeveel kennis, wijsheid en levenskunst er al eeuwenlang bestaat in de wereld. Eigenlijk ben ik helemaal niet ‘de’ expert om dat door te geven, daarvoor bestaan veel wijzere mensen. Dat ik nu toch een introductie op Japan heb geschreven is bedoeld om mensen op een andere manier te laten zien wat ‘to spark joy’ nog meer kan betekenen dan het hebben van een opgeruimd huis en een opgeruimd leven. Natuurlijk houd ik daar nog steeds van, dat zal nooit verdwijnen. Maar tegen de Nederlandse vrouw die op haar fiets door de straten rijdt wil ik graag zeggen: neem gerust je tijd, voor alles wat je doet. Geniet van je koffie of thee, van de kleding die je uitkiest, het broodje dat je eet en van die kleine, kostbare momenten die ‘gewoon’ lijken maar dat helemaal niet zijn. Het geeft zo veel schoonheid om stil te staan bij wat je hebt en wat er goed gaat. Het vermogen om iets te waarderen, lief te hebben of te bewonderen noem je in het Japans mederu, maar het zit in ons allemaal. Als mijn boek die boodschap kan overbrengen, is het al geslaagd.’
‘TO SPARK JOY betekent meer dan het hebben van een opgeruimd huis’
Dit is Marie
Marie Kondo (Tokio, 1984) is bekend door de ‘KonMari’-opruimmethode, waarbij je alleen spullen bewaart die vreugde geven (spark joy). Haar internationale bestseller Opgeruimd! (2015) werd meer dan 14 miljoen keer verkocht en in 44 landen vertaald. Door Time Magazine werd ze uitgeroepen tot een van de honderd invloedrijkste mensen van de wereld. In 2019 verscheen de Netflix-documentaire Tidying up with Marie Kondo. Ze is getrouwd met Takumi Kawahara, samen hebben ze drie kinderen.
Brief uit Japan (A.W. Bruna Uitgevers), konmari.com, @konmari.co
Lees of luister Marie op Fluister. Gratis voor abonnees
STYLING: SIMONE DERNEE. HAAR EN MAKE UP: BIANCA FABRIE @ FRANK AGENCY. MET DANK AAN AMBASSADE HOTEL A’DAM. KLEDING: ZARA (BLOES, BROEK), LOEWE (RIEM), MANGO (JURK, SANDALEN), ASTRID & MIYU (ARMBAND). MET DANK AAN: AMBASSADE HOTEL AMSTERDAM (LOCATIE).
