Als iemand zegt dat hij moe is, vraag ik eerst: wát voor soort moe?’ zegt Saundra Dalton-Smith, internist en auteur van het boek Sacred Rest. Volgens haar gaat vermoeidheid verder dan alleen fysiek of mentaal uitgeput zijn. Ook emotionele, sociale, creatieve en sensorische overbelasting kunnen je energiereserves leegtrekken. Om te ontdekken wat er speelt, raadt ze aan terug te kijken op je afgelopen week. Waar ging je energie naartoe? Misschien beet je je op werk constant op de tong toen een collega fouten maakte. Of kostte het meer energie dan normaal om thuis alles draaiende te houden. ‘Als je energie verbruikt op een bepaald vlak, maar niets doet om daar weer van op te laden, ontstaat er uiteindelijk een tekort’, zegt Dalton-Smith.
Soms is de oorzaak fysiek. Vermoeidheid kan ook te maken hebben met bijvoorbeeld schildklierproblemen, hormonale disbalans of slaapstoornissen, zegt neuroloog, slaapexpert en Men’s Health-adviseur Chris Winter. Kun je moeilijk lokaliseren waar jouw vermoeidheid vandaan komt? Dan kan het helpen om gerichter naar je energielekken te kijken. Dalton Smith biedt op haar website bijvoorbeeldeen quiz aan die je door enkele nuttige vragen leidt. Op deze manier kun je meer inzicht krijgen.
Wanneer je vermoeidheid serieus moet nemen
■ Iedereen voelt zich weleens uitgeput. Dat is normaal, zegt Dr. Winter. Maar als vermoeidheid wekenlang aanhoudt zonder duidelijke verklaring, is het slim om verder te kijken. Een arts kan controleren of er lichamelijke oorzaken spelen, zoals hormonale problemen of tekorten. Blijft de vermoeidheid aanhouden? Dan kan een slaapspecialist helpen om verborgen slaap-of herstelproblemen op te sporen.
Waar lekt jouw energie weg?
EMOTIONELE VERMOEIDHEID
■ WAT HET IS ‘Mensen voelen zich emotioneel leeggetrokken’, zegt psycholoog James Clarke, die onderzoek deed naar emotionele uitputting op de werkvloer. ‘Ze hebben moeite om emoties van anderen op te vangen of hun eigen emoties onder controle te houden.’ Volgens Dalton-Smith zijn vooral mensen die veel pleasen of zichzelf voortdurend professioneel proberen te houden hier gevoelig voor. Je blijft kalm, slikt frustratie in en zet jezelf opzij, tot je batterij leeg is.
■ HOE LAAD JE OP?
Compassie helpt, zegt Clarke. Voor jezelf, maar ook voor anderen. Accepteer dat sommige situaties nu eenmaal energie kosten en dat je niet overal perfect op hoeft te reageren. Zo voorkom je dat emoties zich opstapelen.
SENSORISCHE VERMOEIDHEID
■ WAT HET IS ‘Veel mensen beseffen niet hoeveel energie constante prikkels kosten’, zegt Dalton-Smith. Denk aan meldingen, verkeer, achtergrondgeluid, schermen en drukke werkplekken. Je brein blijft informatie verwerken, ook als je denkt dat je eraan gewend bent. Merk je dat je snel schrikt van een trillende telefoon of je opgejaagd voelt in drukke ruimtes? Dan kan sensorische overbelasting meespelen.
■ HOE LAAD JE OP?
Bouw bewust prikkels af. Zet meldingen uit, plan schermvrije momenten in of gebruik noise-cancelling oordopjes om je brein af en toe rust te geven.
SOCIALE VERMOEIDHEID
■ WAT HET IS Niet iedereen in je omgeving geeft energie. ‘Veel sociale contacten vragen iets van ons’, zegt Dalton-Smith. Sommige mensen laden je op, anderen trekken je leeg. Sociale vermoeidheid ontstaat vaak als relaties uit balans raken of als je voortdurend beschikbaar bent voor anderen.
■ HOE LAAD JE OP?
Breng meer tijd door met mensen bij wie je je ontspannen en gezien voelt. Je hoeft energie-vretende mensen niet altijd volledig te vermijden, maar het helpt al om te herkennen welk effect ze op je hebben. Dalton-Smith merkt dat ze sociale rust vindt in simpele gesprekken met goede vrienden, soms gewoon via een groepschat. ‘Je gehoord voelen kan verrassend veel energie teruggeven.’
Ook binnen relaties is dat belangrijk. Praat niet alleen over praktische dingen, maar maak ruimte voor echte gesprekken. Dr. Winter voegt toe dat het nuttig kan zijn om niet alleen je eigen gevoeligheid voor sociale vermoeidheid te begrijpen, maar ook die van je partner.
Rust werkt pas als je dit snapt
■ Volgens Dalton-Smith draait herstel niet alleen om minder doen. ‘Rust moet onderdeel worden van je dagelijkse routine, niet iets wat je pas inzet als je compleet uitgeput bent.’ Natuurlijk helpen basics als voldoende slaap, gezond eten en beweging. Maar echte energie vraagt ook herstel op de plekken waar je leegloopt, of dat nu emotioneel, sociaal of mentaal is. Kleine aanpassingen kunnen daarbij al veel verschil maken: een wandeling zonder telefoon, een avond zonder meldingen of een gesprek met iemand bij wie je volledig jezelf kunt zijn.
