Han Pol
De grootste en dodelijkste lawine in de geschiedenis van de mens vond plaats op 31 mei 1970, veroorzaakt door een krachtige aardbeving in Peru. Een reusachtig rotsblok brak af van de berg Huascarán, stortte 600 meter omlaag, landde op een gletsjer en bracht een enorme massa sneeuw en ijs in beweging. In no-time denderde een lawinefront van 819 meter breed met 400 kilometer per uur de berg af en sleurde alles op zijn pad mee: rotsen, modder, bomen, alpaca’s, huizen. Enkele minuten later werd de bewoonde vallei bedolven onder 80 miljoen kubieke meter materiaal. Ruim 20.000 mensen kwamen om. Toch verbleekt deze catastrofe bij wat er 350.000 jaar eerder plaatsvond in de VS, toen een deel van de vulkaan Mount Shasta instortte. Volgens geologen kwam toen 45.000 miljoen kubieke meter materiaal in beweging. Omdat Amerika destijds onbewoond was, bleef deze megalomane lawine zonder menselijke slachtoffers.
FLITS
◼ In 1972 werd een Italiaanse vrouw 43 uur en 45 minuten na een lawine levend onder de sneeuw gevonden: een record.
◼ De meeste slachtoffers van een lawine overleven niet langer dan 25 minuten.
◼ Vaak bezwijk je onder de sneeuw aan onderkoeling, verwondingen of zuurstoftekort.
Waar komt de benaming links en rechts in de politiek vandaan?
Maarten de Bruin
Die termen ontstonden uit een spontane stoelendans tijdens de Franse Revolutie. In 1789 zaten revolutionaire en conservatieve parlementariërs nogkriskras door elkaar in het Assemblée National. Zonder plan of afspraak verhuisden steeds meer conservatieven naar de stoelen rechts van de voorzitter. ‘Vooral om het geschreeuw en gescheld van de andere kant te kunnen ontlopen’, schreef de conservatieve Baron de Gauville later. Zo ontstond de koppeling links = progressief, rechts = conservatief. Omdat Frankrijk politiek zeer invloedrijk was, namen andere landen deze terminologie over, en later ook de stoelopstelling. Zo kreeg de Tweede Kamer in 2002 een officiële links-rechts-zetelverdeling, met partijen als de SP links en de PVV rechts.
FLITS
◼ Een aantal rechtse politici van nu stelt dat de nazi’s links waren.
◼ In de naam van Adolf Hitlers partij NSDAP staat immers het woord ‘socialistisch’.
◼ Maar historici zien de nazi’s als extreemrechts, onder meer vanwege hun rassenleer en antidemocratische idealen.
Bestaan er volkeren die nooit zijn geëmigreerd?
Natascha
Nee, er bestaat niet een etnische groep die nooit is geëmigreerd. Wel bestaan er volkeren bij wie het zó lang geleden is dat ze hun vorige ‘ware thuis’ zijn vergeten en een nieuwe identiteit hebben gevormd. In Europa zijn de Basken het standvastigst. Zij leven al 45 eeuwen rond de westelijke uitlopers van de Pyreneeën. Waar ze daarvoor leefden, en hoe ze zich toen noemden, weten ook zij niet meer. Indrukwekkend zijn de Pintupi Aboriginals, die ruim 40.000 jaar nomadisch leefden op hetzelfde stuk rood zand in West-Australië. Door Zuidelijk Afrika trekken zelfs al 100.000 jaar de San-Volkeren. Maar uiteindelijk stammen ook zij, net als iedereen, af van onze gezamenlijke voorouders in Oost-Afrika, die zelf vele tienduizenden jaren de grote kuddes volgden tijdens hun jaarlijkse trektochten.
Zou een supertanker kunnen varen met zeilen?
Jazeker, dat gebeurt zelfs al. Al is ‘zeilen’ wel een breed begrip: het zijn niet de klassieke doeken die echte zeilschepen hebben. De 333 meter lange Chinese tanker New Aden heeft bijvoorbeeld vier metalen masten van 40 meter hoog met een vleugelprofiel. Deze verticale units vangen wind en passen zich automatisch aan de windrichting aan. Zo bespaart de supertanker gemiddeld 10 procent brandstof. Het kan nog duurzamer: sommige vrachtschepen varen volledig op de wind, als die er is. Zoals de Franse Neoliner Origin, met zijn 136 meter nu het grootste zeilende vrachtschip. Aan twee 76 meter hoge masten zit 1500 vierkante meter zeil. Daarmee kan het schip met gunstige wind tot wel 20 kilometer per uur varen, iets langzamer dan normale vrachtschepen. In theorie kan ook een supertanker ‘zeilen’, maar waarschijnlijk te langzaam om rendabel te zijn.
Waarom ontspan je als je in een stressballetje knijpt?
Han Pol
Stressballen zijn overrated. In een zacht balletje knijpen zorgt net zo min voor diepe ontspanning als ‘even tot tien tellen’, weet stresspsycholoog Ad Vingerhoets van Tilburg University. ‘Geen enkel onderzoek bewijst dat stressballen je hartslag of bloeddruk verlagen. Ze kunnen alleen waardevol zijn bij ingrijpende medische behandelingen. Knijpen in een stressbal kan dan helpen pijn en angst te verminderen.’ Daar is overigens niks magisch aan. Het werkt net als op een houtje bijten, zoals patiënten vroeger deden tijdens een amputatie. ‘Het knijpen of bijten activeert sensorische gebieden die afleiden van de scherpe pijn elders in het lijf.’
