DE WEDSTRIJD
Begin oktober speelde het Nederlands elftal in het Toumba-stadion in Thessaloniki een draak van een eerste helft tegen Griekenland. Zes weken later vermorzelde een swingend Oranje dezelfde tegenstander op een manier die deed terugdenken aan oude tijden. Bondscoach Xavi Hernández heeft zijn formule gevonden.

DE AANLOOP
Tijdens zijn eerste weken als bondscoach van Oranje verwonderde Xavi Hernández zich niet alleen over de zogenaamde directheid van de Nederlanders. Toen hij keek naar de fysieke gesteldheid van zijn spelersgroep, zag hij een ultrafitte selectie, die op dat onderdeel van het voetbal tot de top van Europa behoort. Maar hij zag tegelijk een groep spelers die aan zichzelf leek te twijfelen. Die aan de bal niet de juiste keuzes durfde te maken, te vaak koos voor terug of breed in plaats van vooruit. Wat het Nederlands elftal miste in vergelijking met, bijvoorbeeld, Spanje? ‘Bravery’, zo sprak de bondscoach in de week voor de Nations League-interlands tegen Griekenland en Duitsland: moed.
Wat hij óók zei: Griekenland zou een test worden voor zijn Nederlands elftal. Na de eerste periode van kennismaken en wennen aan elkaar verlangde Xavi dat zijn elftal eindelijk de schroom van zich zou afgooien. Niet meer breed, maar diep; directheid in het spel, op zoek naar avontuur. ‘Ik vind dat we aan de bal meer moeten laten zien dan we hebben gedaan’, sprak de bondscoach. ‘In fases was het best goed, maar nooit lang genoeg. Goede teams onderscheiden zich doordat ze durven te voetballen.’
Wie voetbal propageert, moet ook zelf voor voetbal kiezen. Xavi zat al te wachten op de terugkeer van Frenkie de Jong. Met de middenvelder die hij als trainer van Barcelona al onder zijn hoede had, wordt alles makkelijker. De Jong is de spelschakeler die Oranje miste in de eerste periode tegen Duitsland, Servië en Griekenland. Creatief aan de bal, in staat om onder de druk van de tegenstander uit te voetballen. De Jong is de speler die Xavi nog het meest aan zichzelf doet denken en die zijn spelprincipes het beste kan vertalen naar het veld.
Maar dan gaat het erom: wie kies je nog meer? Xavi had naast De Jong een controlerende middenvelder kunnen neerzetten, maar koos voor Joey Veerman. Die controleert ook, maar dan met de bal. Zó kun je als team ook druk zetten.
vertelde Frenkie de Jong eerder die week in VI. Maar juist op dat onderdeel schoot Oranje tekort. Rond Veerman hangt de geur van twijfel: fabelachtige balbehandeling, een zuivere pass in de benen, maar in de omschakeling van balbezit naar balverlies is hij weleens vergeetachtig. Een zwakke interland tegen Oostenrijk tijdens EURO 2024 beschadigde zijn reputatie als international.
Waar kijk je naar als bondscoach? Xavi vertelde dat hij zelf ook met twijfels te maken had gehad. Hij en Iniesta, dat vond de buitenwacht bij Barcelona ooit ook een riskant experiment. 'Kun je je dat voorstellen?', vroeg de bondscoach lachend. 'Ik huldig het principe dat goede spelers altijd samen moeten kunnen spelen.'
Het zegt alles over hoe Xavi voetbal beleeft. Waar zijn voorgangers vooral zekerheid zochten zonder bal, zoekt hij de controle mét bal. Als bondscoach kijkt hij veel meer naar wat spelers wél beheersen dan naar wat ze minder goed kunnen. Daarbij speelt ook de competitie waarin ze uitkomen geen doorslaggevende rol. Wie naar Saoedi-Arabië vertrok, trok eerder zelf de deur naar het Nederlands elftal achter zich dicht, maar Xavi heeft die blokkade opgeheven.
Wat ook anders is: de speelwijze. Ook daarbij gaat hij uit van wat hij denkt dat Nederland wél kan. 'Je zult ons niet snel meer met vijf verdedigers zien spelen', vertelde Frenkie de Jong voor Griekenland. De vorige bondscoaches Frank de Boer, Louis van Gaal en Ronald Koeman kozen daar juist wel voor op de momenten dat het spannend werd.
DE TEST
Nederland-Griekenland stond bij rust 5-0 en daarop viel niets af te dingen. Oranje speelde een van zijn beste interlands sinds de dubbele ontmoeting met Spanje in 2025, eveneens in de Nations League, al was de weerstand toen groter dan wat de Grieken vrijdagavond lieten zien. Maar los daarvan gaat het er altijd om wat je als team brengt. Oranje speelde fantastisch, met name voor rust.
De terugkeer van Frenkie de Jong maakte natuurlijk het verschil. De maestro nam Oranje bij de hand, bepaalde het ritme van de aanvallen en had een belangrijke rol door in balbezit terug te zakken, soms tot bijna tussen de centrale verdedigers, om van daaruit het spel te dirigeren. Jurriën Timber schoof dan het middenveld in, zoals hij dat bij Arsenal ook doet. Xavi stelde hem op als linksback, en ook die positie beheerst hij. De bondscoach noemde hem niet voor niets zijn joker.
De aandacht was ook gericht op de samenwerking tussen De Jong en Veerman.

FOTO: PRO SHOTS/STANLEY GONTHA

FOTO: PRO SHOTS/JASPER RUHE
Beide spelers zochten en vonden elkaar vaak. Met Timber als extra man op het middenveld had Veerman tijd en ruimte om te strooien met passes. De loopacties van Tijjani Reijnders en de beweging voorin van Cody Gakpo, Donyell Malen en Crysencio Summerville zorgden voor zo veel dynamiek dat Oranje uiteindelijk weer eens swingde. Het was lang geleden.






Malen maakte niet alleen een doelpunt, maar bewees eindelijk ook bij Oranje dat hij behalve een scorende tevens een meevoetballende spits kan zijn. Hij was betrokken bij twee doelpunten, waarvan één met een schitterende assist. De snelheid van Summerville is tegen elke tegenstander een wapen. Gakpo speelde minder goed, maar blijft altijd dreigend. Xavi lijkt zijn middenveld en aanval te hebben gevonden.
Doordat het verschil met de Grieken al voor rust was gemaakt, kon de bondscoach op zijn gemak zien hoe zijn elftal er verder voor stond. De afwezigheid van Virgil van Dijk zorgde voorheen nog wel eens voor problemen, lees: een gebrek aan organisatie. Maar met Jan Paul van Hecke en Micky van de Ven had de bondscoach de beschikking over het ingespeelde centrum van Tottenham Hotspur. Snel, wendbaar, agressief; de opbouw konden ze overlaten aan het duo De Jong/Veerman. Denzel Dumfries voegde als rechtsback ook maar weer eens twee assists toe aan zijn statistieken.
DE TOEKOMST
Meer nog dan in de uitslag zat de winst op de Grieken 'm in het vertoonde spel. Het Nederlands elftal leek weer op het Oranje dat in vorige decennia een eigen identiteit had ontwikkeld, een voetballand dat altijd uitging van eigen kracht en met aanvallend voetbal de wereld weliswaar nooit veroverde, maar vaak wel verstoord deed staan. Hoewel De Jong stelt dat de uitvoering altijd belangrijker is dan de tactiek, mogen de complimenten best naar de bondscoach. Bij zijn aanstelling beloofde Xavi Hernández aanvallend voetbal 'met passie en dynamiek'. Voorlopig houdt hij woord. Zijn verlengstuk De Jong – die maandag tegen Duitsland ontbrak wegens een lichte blessure – zag het tijdens de vorige interlandperiode al thuis in Barcelona vanaf de bank en voelde dit keer op het veld tegen de Grieken. 'Je ziet heel goed wat de trainer wil.'
Tegelijkertijd stelt De Jong dat Oranje nog niet zo ver is als het moet zijn om over twee jaar het EK te kunnen winnen. Xavi bevestigt de woorden van zijn interim-aanvoerder. 'De laatste twintig minuten van de wedstrijd was ik niet blij, toen verloren we te gemakkelijk de bal en zag je dat de structuur verdween. In topvoetbal gaat het om consistentie.'
Als ex-topspeler weet Xavi dat dát het moeilijkste is. Tegen echte toplanden kan het zo weer anders zijn, maar Oranje heeft tegen Griekenland in elk geval laten zien waartoe het in staat is én daarmee zichzelf een nieuwe standaard opgelegd. Niet alleen qua spelopvatting en speelwijze, maar vooral in de bereidheid energie te leveren – de bondscoach: 'Lopen voor elkaar' – en risico's te nemen. Xavi heeft aan een Oranje dat fysiek al tot de Europese top behoort, iets toegevoegd wat het lange tijd miste: lef om te durven voetballen. Bravery.
Het Nederlands elftal lijkt weer op het Oranje dat in vorige decennia een eigen identiteit had ontwikkeld




