Net zoals chocolademelk niet uit bruine koeien komt, komen bruine eieren niet per se uit bruine kippen. Toch speelt kleurverschil wel een sleutelrol. Kijk nog even goed naar een kippenkop, met al die kammen en lellen. De kam en de kinlel van een kip zijn vrijwel altijd rood. Maar de oorlellen, die verschillen. Bij sommige kippen zijn ook die rood, andere hebben een witte oorlel. Dat zijn verschillende kippenrassen. Het roodlellige ras legt uitsluitend bruine eieren. En de witte? Juist. Overigens is er geen verschil in smaak of voedingswaarde tussen witte en bruine eieren. De witte zijn wel duurzamer: de kippen met witte oorlellen hebben minder voer nodig en produceren lichtere maar ook meer eieren.
Waarom zeggen veel mensen ‘de Oekraïne’?
Dat komt omdat Oekraïne nog niet heel lang een onafhankelijk land is. Het maakte tot 1991 deel uit van de Sovjet-Unie. Toen werd ‘de Oekraïne’ gebruikt om een streek aan te duiden. En dan is die ‘de’ niet ongebruikelijk. We hebben het ook over ‘de Provence’ en ‘de Veluwe’. Toen ‘de Oekraïne’ onafhankelijk werd, viel dat lidwoord weg.
Maar veel mensen gebruiken toch nog steeds de oude benaming, zelfs na de Russische inval in het land van 2022.
FLITS
■ Oekraïne is bijna 14,5 keer groter dan Nederland.
■ Het land vormde zo’n drie procent van het oppervlak van de Sovjet-Unie.
■ In 2020 woonden bijna 44 miljoen mensen in Oekraïne.
Hoeveel milliliter tranen kun je per dag wenen?
Katlijn Haerick
Zelfs als je niet huilt, maakt je lijf elke dag 150 tot 200 milliliter tranen aan. Dit zijn je basale tranen, die je ogen vochtig en gezond houden. De tranen die opwellen als je een verse ui snijdt, zijn reflextranen. Deze beschermen je ogen tegen irritatie. En de tranen met tuiten die je huilt tijdens een droevige film zijn emotionele tranen. Alles bij elkaar loopt er jaarlijks vijftig tot honderd liter vocht uit je ogen, stelde de Amerikaanse vereniging van oogartsen vast. Omdat tranen continu aangemaakt moeten worden, leidt onbeperkt huilen tot uitdroging. En dus zal het lijf in een vlaag van zelfbescherming stoppen met het vormen van tranen. Traanloos huilen is iets at bij zieke jonge kinderen nog wel voorkomt. De meeste volwassenen krijgen dorst, drinken wat of rapen zichzelf weer voldoende bij elkaar om te stoppen met huilen.
FLITS
■ Emotionele tranen zijn voorbehouden aan de mens.
■ Er zijn wel anekdotes van wenende olifanten, maar er is geen wetenschappelijk bewijs dat zij echt huilen door psychische pijn.
■ De term ‘krokodillentranen’ komt van oude volksverhalen die vertelden dat krokodillen weenden als zij een prooi opaten.
Hoe blijven partjes van mandarijnen aan elkaar zitten?
Als je de schil van een mandarijn afpelt, valt hij niet meteen in duigen. De losse partjes blijven eigenwijs aan elkaar geplakt. Niet zo raar, want onder de schil vind je geen brandschone oranje vrucht. Er zitten allemaal van die witte fliebertjes op, in en tussen de partjes. Dit spul, merg, werkt als het bindweefsel van de mandarijn en houdt de boel bij elkaar. Het is een overblijfsel van het vaatstelsel uit de jeugd van de mandarijn. De broodnodige voedingstoffen kwamen via het merg in de vrucht. Maar toen-ie groot genoeg was, stierf het vaatstelsel af en bleef het bittere witte spul over. Onderzoek van de University of California at Davis (VS) laat overigens zien dat merg vol vitamientjes, vezels en flavonoïden zit. Heel gezond, maar niet erg lekker. Gewoon eraf blijven pulken dus.
Waarom hebben contactlenzen een andere sterkte dan een bril?
Dat komt voornamelijk doordat contactlenzen op je oog zitten, terwijl de glazen van een bril iets meer dan een centimeter van je ogen verwijderd zijn. Voor een scherp beeld op het netvlies moet daardoor het licht door een contactlens anders worden afgebogen dan licht door een bril. Vandaar dat contactlenzen voor dezelfde persoon een andere sterkte hebben dan een bril. Hoe groot dat verschil is? Grofweg geldt dat een bril met sterkte min drie gelijk staat aan een contactlens van min 2,75. Is je bril plus drie, dan zullen je contactlenzen rond de 3,2 moeten zijn. Maar laat dit wel controleren door een opticien, als je van plan bent om zelf goedkoop op internet contactlenzen te bestellen.
Hoeveel zou een theelepeltje zwart gat wegen?
Laten we vooropstellen: er bestaat niet zoiets als een theelepeltje zwart gat. Een zwart gat heeft de onfortuinlijke eigenschap dat wat je er ook in gooit, er nooit meer uitkomt. Een honkbal, een auto, een stapelbed: allemaal foetsie voor het nageslacht. Dat geldt dus ook voor een theelepeltje. Zou je daarmee een beetje zwart gat willen oplepelen, dan was je hem onmiddellijk kwijt. En jezelf ook trouwens. Wel is het denkbaar dat er een heel klein zwart gaatje bestaat, waarvan de buitengrens zo groot is dat hij op een theelepel past. Zo’n zwarte mini zou een massa hebben van 950.160.436.116.711 kilo, ruwweg een miljoen keer een miljard kilo. Dat is drie keer zo zwaar als Mount Everest. We herhalen: het gewicht van drie keer ’s werelds hoogste berg op een theelepeltje.
FLITS
■ Het grootste zwarte gat, TON618, is 66 miljard keer zwaarder dan de zon.
■ De kleinst bekende zwarte gaten zijn ongeveer drie keer zo zwaar als de zon.
■ In theorie kunnen er ook minuscule zwarte gaten zijn (geweest) van 0,1 millimeter tot nog veel kleiner.
Waarom gebruikt het Frans twee woorden om ‘niet’ uit te drukken?
‘Jontkennen gebruiken ze daar twee woorden voor: ne en pas. Dat is zo gegroeid. ‘Eerst was ne de enige ontkenning in de zin’, vertelt taalkundige Jenneke van der Wal van de Universiteit Leiden. Als je toen ‘Ik loop niet’ wilde zeggen, zei je ‘Je ne marche’. Later kwam daar het woord pas bij. Daarmee zei je: ‘Ik loop geen pas’. Dat gebruik is veralgemeniseerd, totdat pas in elke ontkenning zat, zegt Van der Wal. Maar dat verandert inmiddels weer. In spreektaal valt ne al vaak weg, vertelt de taalkundige. Je hoort in Frankrijk nu ook Je pas, met de betekenis ‘Ik niet’. In het Nederlands was net zoiets aan de hand. Om iets te ontkennen, begonnen we ooit met ‘en’ en ‘ne’. Daar kwamen later woorden als ‘niet’, ‘geen’ en ‘nooit’ bij. Die hebben het overleefd, maar ‘en’ en ‘ne’ zijn verdwenen.
