Prinses Beatrix staat al haar hele leven in de belangstelling. Er zijn boeken over haar geschreven, documentaires gemaakt en ze heeft zelf een paar grote interviews gegeven. Je zou kunnen concluderen dat alles over Beatrix nu wel bekend is, maar toch slagen de makers van de driedelige documentaireserie Beatrix erin om een nieuw licht te werpen op het leven van de 87-jarige prinses. Dat gebeurt door onbekend beeldmateriaal te tonen en de manier waarop de sprekers gebeurtenissen in het leven van Beatrix met elkaar in verband brengen.
Regisseur Joost van Ginkel: ‘De Greet Hofmans-affaire wordt bijvoorbeeld intens invoelbaar gemaakt, omdat deze episode tekenend is geweest voor de manier waarop Beatrix later zou omgaan met het koningschap. Haar perfectionisme, de zakelijke benadering van haar ambt en haar weerstand tegen de komst van ‘burgers’ aan het hof zijn terug te voeren op Beatrix’ tienerjaren, toen ze zag hoe de monarchie schade opliep nadat haar moeder koningin Juliana onder invloed was gekomen van gebedsgenezeres Greet Hofmans.’
De reeks is opgebouwd uit gesprekken met auteurs als Annejet van der Zijl, Jolande Withuis en Jutta Chorus, die worden afgewisseld met interviews met intimi, zoals voormalig hofdame Miente Boellaard, Beatrix’ beste vriendin Renée Smith-Roëll, maar ook met voormalig adjudant Tom Zwollo. Vooral die laatsten delen interessante verhalen. Tom Zwollo vertelt dat koningin Beatrix tijdens het staatsbezoek aan Portugal in 1990 danig onder de indruk was van toenmalig ministerpresident Aníbal Cavaco Silva. Terug in de auto sprak ze over de premier. Zwollo: ‘En ik hoor de hofdame zeggen: “Wat een man!”. En koningin Beatrix buigt zich naar de hofdame toe en zegt: “Een stuk. Het is een stuk!”’.
Renée Smith-Roëll vertelt dat Beatrix na afloop van haar bruiloft in maart 1966, waarbij ze optrad als getuige, zegt dat ze op huwelijksreis samen met Claus langs wil komen in Canada. ‘Ik schrok me wezenloos, want wij hadden net dit huis gekocht, we woonden er nog niet echt. Er waren een paar tuinstoelen als meubilair.’ Maar Beatrix en Claus kwamen en het was heel gezellig, ook al was het meer kamperen dan logeren. Het zijn niet alleen deze fragmenten die de documentaire kleur geven. Dat doen ook onbekende archiefbeelden, bijvoorbeeld van Beatrix als baby, samen met haar ouders. Of van de prinsen Willem-Alexander, Friso en Constantijn die met prins Claus honkbal spelen in de tuin van Paleis Huis ten Bosch. Regisseur Joost van Ginkel (53) is geen uitgesproken voor- of tegenstander van de monarchie en dat ziet hij als een voordeel. ‘Daarom kan ik Beatrix als karakter onbevangen tegemoet treden, zonder vooringenomen standpunt.’ Begin 2023 verscheen, ook bij Videoland, een driedelige serie van zijn hand over prins Bernhard. ‘Al tijdens de research voor de serie over Bernhard raakte ik geïntrigeerd door de persoon van Beatrix’, vertelt Van Ginkel. ‘Aan alles merk je dat het een bijzonder getalenteerde vrouw is. Ze had ook een geweldige minister-president kunnen worden of, in de woorden van kunstenares Marte Röling, een goed belegde boterham kunnen verdienen als beeldhouwster.’
Voor wie een serie over een lid van het Koninklijk Huis maakt, is medewerking van mensen die dichtbij de Oranjes staan, een must maar ook een uitdaging. Zeven maanden duurde het voordat Renée Smith-Röell – behalve vriendin van Beatrix ook peettante van koning Willem-Alexander –, definitief haar medewerking toezegde. ‘Haar bijdrage is ontzettend belangrijk. Zij kent Beatrix ruim tachtig jaar, ze hebben de oorlogsjaren samen in Canada doorgebracht en tot op de dag van vandaag zijn ze vriendinnen gebleven. Toen we haar bezochten in Canada, begreep ik direct waarom ze zo goed bevriend is met Beatrix. Ze is bijzonder intelligent, hartelijk en heeft een groot gevoel voor humor’, aldus Van Ginkel.
WAARHEID
Na de oorlog was Renée met haar moeder in Canada blijven wonen. In de serie vertelt ze dat ze ten tijde van de Greet Hofmans-affaire in de jaren vijftig een bijzonder verzoek kreeg. ‘Ik herinner me dat mij gevraagd is of ik naar Nederland wilde komen om bij Beatrix op Soestdijk te wonen. Het was op de middelbare school. Ik ben in de vierde klas gekomen, ik zat op het gymnasium. Ik was misschien een soort buffer tussen moeder en kinderen. Op die leeftijd weet ik niet of je dingen eigenlijk kritisch bekijkt. Je vindt het allemaal vrij normaal, al is het niet normaal. Het was natuurlijk absoluut niet normaal.’
Voor Van Ginkel kwam dit verhaal als een verrassing. ‘Toen ik dit hoorde, dacht ik: hé, dit was toch nog niet bekend?’ En zo blijkt, dat ook na zoveel jaar er nog steeds nieuwe feiten over het leven van Beatrix bovenkomen. In de documentaire is slechts een enkel fragment uit oude interviews met Beatrix te zien. ‘Deze documentaire lijkt qua vorm op de serie die ik over Bernhard heb ik gemaakt. Van Bernhard zijn natuurlijk heel veel vraaggesprekken bewaard gebleven, maar bij hem wist je nooit of hij de waarheid sprak. Dus heb ik toen besloten om geen interviews met Bernhard te gebruiken. Bij Beatrix was de waarheid niet zozeer in het gedrang, maar qua vertelvorm heb ik er voor deze serie wel aan vastgehouden. Tijdens de montage bleek het goed te werken: deskundigen analyseren en mensen die Beatrix van dichtbij kennen vertellen het persoonlijke verhaal en de kijker mag zijn eigen conclusie trekken.’
Van Ginkel heeft een jaar aan de serie gewerkt, met drie afleveringen van elk 45 minuten als resultaat. ‘Het was niet mijn insteek, maar aan het eind van het maakproces overheerst toch het respect voor Beatrix. Ze heeft gestreefd naar een ultieme en smetteloze monarchie, waarvoor alles moest wijken. Maar de prijs van deze perfectie is hoog geweest.’
