Nicole
“Kweekjes zijn geen taboe, maar het bevragen van je ouders wél”
In Nederland lijkt het klassieke gezin met vader, moeder, kinderen nog steeds de norm. In veel andere landen is het heel normaal dat ook andere familieleden een rol hebben in de opvoeding. Neem bijvoorbeeld kweekjes: zij groeien niet op bij hun ouders, maar bij andere familieleden. Dat deze informele vorm van pleegzorg een eeuwenoud gebruik is dat zijn oorsprong vindt in de tijd dat slavernij ontstond, ontdekt Nicole Terborg – zelf een kweekje – als ze een podcast maakt over dit onderwerp. Pas dan durft ze haar moeder, actrice en cabaretier Jetty Mathurin, de vraag te stellen die al vanaf haar veertiende op haar lippen brandt: waarom ík?
Nicole: “Tijdens het maken van de podcast Kweekje ontdekte ik dat ik niet de enige was die bij een familielid was gaan wonen.”
Jetty: “Precies. Toen je vader, Gustaaf, en ik van Suriname naar Nederland verhuisden, kwamen mijn drie zussen Sonja, Elsie en Lenie ook bij ons.”
N: “Zij kwamen hier voor de studie. Suriname was een kolonie, dus in die tijd moest je naar Nederland om verder te kunnen studeren. Maar met drie zussen in huis hoefde je dus nooit luiers te verschonen, toch Jetty?”
J: “Klopt, we deelden de zorg. Dat was heel vanzelfsprekend. Ons eerste kind Glynis was een verrassing, een blijde verrassing. Zij werd in Suriname geboren, maar hier in Nederland plan je alles, hier néém je kinderen. Dus bespraken Guus en ik met mijn zussen of we aan een tweede zouden beginnen. Wie kon wanneer oppassen? Was het allemaal te regelen? Het was een gezamenlijk besluit. En opnieuw een verrassing, want we kregen een tweeling: jij en je broer Luc.”
Jetty: “Dat ik mezelf wilde ontwikkelen ging wel ten koste van mijn gezin”
N: “Ik weet er niet veel meer van, maar ik herinner me vooral het veilige gevoel dat er altijd iemand was. Jij, Guus of een tante. Dat is het ambivalente: ik heb de rijkdom ervaren van het hebben van meerdere moeders en wilde tegelijkertijd gewoon bij mijn eigen moeder zijn. Zeker toen ik op mijn dertiende vanuit Cuijk naar Sonja werd gestuurd, die inmiddels in Amsterdam woonde. Die gemengde gevoelens van de rijkdom van een uitgebreide familie en me weggestuurd voelen, hebben er waarschijnlijk voor gezorgd dat ik er zo lang niets over heb gezegd.”
J: “Dat geldt voor heel veel kweekjes. Ze praten er niet over, omdat er toch een taboe op rust en omdat kweekjes niet ondankbaar willen overkomen.”
Jetty
“Toen ik jong was zorgde ik ook voor anderen, dat wilde ik niet voor jou”
N: “Kweekjes zijn geen taboe, maar de vraag waarom het gebeurt, het bevragen van je ouders, dat is wél taboe.”
J: “Jaren geleden heb je me al verteld dat het een moeilijke tijd voor je was. Ik beschouwde dat als jouw waarheid. Ik zag het anders, want Sonja heeft goed voor je gezorgd. Totdat je de podcast ging maken en me de vraag stelde waaróm. Waarom bracht ik je bij Sonja? Dat had je nooit eerder gevraagd.”
N: “Ik had een ontzettend fijne jeugd in Cuijk. Daar had ik veel vrienden en voelde ik me overal welkom. We waren onderdeel van de dorpsgemeenschap, tot mijn ouders uit elkaar gingen. Jetty had veel ambitie. Ze was logopedist, maar wilde méér. Ze wilde op een podium staan, theater maken, verhalen vertellen. Wij bleven bij Gustaaf in Cuijk en jij ging naar Amsterdam, om het daar te gaan maken als cabaretière en actrice...”
J: “De huisarts verwees me destijds door naar de psychiater met de boodschap: ‘Dit is een intelligente vrouw in een identiteitscrisis’.”
N: “Dat wist ik dus niet, maar hoorde ik pas toen ik mijn tantes en mijn moeder interviewde voor mijn podcast. Jetty was destijds in de war, het ging niet goed met haar. Zij dacht er toen juist goed aan te doen door me vanuit Cuijk naar tante Sonja in Amsterdam te sturen, maar ik begreep er niets van.”
J: “Je bijnaam in de familie was ‘mammie’, weet je nog? Je wilde voor alles en iedereen zorgen. Ik herkende dat bij mezelf. Als oudste van tien kinderen heb ik in mijn jeugd voor anderen gezorgd, dat wilde ik niet voor jou.”
N: “Jetty wilde dat ik meer kind zou zijn, maar dat zat zó niet in me. Als klein meisje was ik al bezig met wat ik op het nieuws zag, wat mijn omgeving nodig had. Uit mezelf hielp ik mee in huis: opruimen, afwassen. Ik was altijd aan het zorgen. Dus toen jij wegging, nam ik jouw taken over.”
J: “Ja, en dat vond ik niet goed voor je. Daarom besloot ik dat je daar weg moest. Ik koos voor Sonja, die dat prima vond.”
N: “Het was jouw besluit. Gustaaf bewoog mee, maar van hem had het niet gehoeven. Hij zorgde voor ons, maar jij was degene die de besluiten nam.”
J: “Ik handelde en stond er verder niet bij stil. Ik had destijds die ruimte niet.”
N: “Ruimte in je hoofd, bedoel je? Want Sonja’s tweekamerappartement was kleiner dan jouw Amsterdams appartement. Ik was vaak bij je, maar kreeg geen sleutel.”
J: “Ik wilde uitbreken. Het toneel op, het theater in. Maatschappelijke zaken aankaarten bij een groot publiek. Mijn hoofd zat toen vol met die dromen verwezenlijken.”
Nicole: “Dat Jetty destijds in de war was, kreeg ik als kind natuurlijk niet mee”
N: “Voor de podcast vertelden jouw zussen me dat je op straat niet bij te houden was, zo snel liep je. Je rende. Je was niet in balans. Ik herinner me vooral dat ik je heel chaotisch vond. Je huis was ook rommelig. Dat heeft een paar jaar geduurd, totdat je een rol kreeg in Vrouwenvleugel en in Diemen ging wonen. Pas toen kwam je tot rust.”
J: “Ik begon te landen.”
N: “Dat is weer dat ambivalente. Jij had nooit bereikt wat je nu hebt bereikt als je alles volgens de norm was blijven doen. Als je niet was gescheiden en mij niet bij Sonja had ondergebracht.”
J: “Lang geleden zei je tegen me dat ik een voorbeeld voor je ben.”
N: “Dat klopt. Dat ben je ook, maar dat is dus het dubbele. Als veertiger, als vrouw die vindt dat vrouwen hun dromen moeten waarmaken, bewonder ik je. Er zijn zo veel mensen, die worstelen met de combinatie ouderschap en carrière. Jij deed wat je hart je ingaf, terwijl buitenstaanders je een ontaarde moeder vonden. Dat je deed wat je moest doen, vind ik supertof. Maar dat zeg ik nu, als vrouw en moeder van zevenenveertig, terwijl het meisje van dertien in mij zich alleen en afgewezen voelt en zich afvraagt waarom je mij uit Cuijk wegstuurde.”
J: “Ja dat weet ik, dat gevoel heb je lang weggestopt.”
N: “De verhuizing naar Sonja was voor mij een cultuurshock. In Amsterdam spraken mensen anders, veel grover. Van een warme Brabantse gemeenschap kwam ik in een kille, individualistische stad terecht. En dat had ik ook nog de scheiding van mijn ouders te verwerken.”
J: “Daar stond ik toen niet niet bij stil, terwijl ik wel last had van een enorm schuldgevoel.”
N: “Had jij schuldgevoel?”
J: “Jazeker. Ik had mijn gezin in de steek gelaten. Ik deed wat ik moest doen, mezelf ontwikkelen, maar dat ging ten koste van mijn gezin.”
N: “Ik heb nooit geweten dat jij je schuldig voelde. Ik vind het wel mooi dat je een aantal jaar geleden sorry hebt gezegd.”
J: “Dat heb ik tegen alle drie mijn kinderen gezegd, omdat ik weg ben gegaan. Door jouw podcast ben ik pas echt gaan begrijpen wat het voor jou heeft betekend dat je een kweekje werd. Misschien moet ik nog apart sorry tegen jou zeggen.”
N: “Het is oké nu. Ik begrijp waarom het zo ging. Ik had het ook goed bij Sonja, hè. Ze was zo lief voor me. Ik ben bij haar gebleven tot ik op mezelf ging wonen. Begin twintig was ik toen. Ik was trouwens ook vaak bij jou, dus het was niet zo dat je me ergens had gedropt en niet meer naar me omkeek. Er was veel contact, ook met Cuijk. In het begin ging ik elk weekend naar Gustaaf, maar dat werd steeds minder toen ik hier begon te aarden. En door mijn podcast heb ik wel veel andere mensen gevonden die hetzelfde hebben meegemaakt. Dat gaf me een gevoel van herkenning en erkenning. Mijn verhaal mag er zijn, net als mijn gevoelens. Ook nu ik veertiger ben en moeder.”
J: “Het zal invloed hebben op je eigen moederschap.”
N: “Mijn hele opvoeding heeft daar invloed op, niet alleen dit. Jij nam me mee naar het theater, gaf me boeken en gaf me ruimte om me creatief te ontwikkelen. Dat wil ik mijn kinderen ook meegeven. Maar als ik aan het werk ben, leg ik dat even neer, omdat ik na school met ze aan tafel wil zitten en wil weten hoe het met ze gaat. Misschien komt dat doordat ik een kweekje ben? Ik maak me geen illusies, ik weet zeker dat mijn kinderen later ook bij mij komen met de dingen die ik fout heb gedaan. Dat bespreek ik dan weer met jou, haha!”
J: “Jazeker, we wonen naast elkaar en hebben elkaars sleutel.”
PS Kweekje, mi kwekipikin is een zesdelige podcast over opvoeden, ontworteling, taboes en het verleden van Nederland en Suriname. In een aantal steden organiseert Nicole bijeenkomsten over dit onderwerp. Houd haar Instagram-account in de gaten: @nicole_terborg.
STYLING: RONALD HUISINGA. HAAR EN MAKE-UP: CAMELIA DE RIDDER VIA TESHURA STYLING. KLEDING: GROOTS!, ESQUALO, NOLTEN, VANHAREN
