1.
Wat hebben Kim Kardashian en bokser Floyd Mayweather met elkaar gemeen? Ze kregen allebei een forse boete van de SEC (de Amerikaanse toezichthouder op effectenbeurzen) omdat ze op een misleidende manier crypto promootten, waarbij ze één belangrijk detail ‘vergaten’ te vermelden: het waren gesponsorde boodschappen. Logan Paul bevindt zich waarschijnlijk binnenkort in hun gezelschap: er lopen momenteel meerdere rechtszaken van investeerders die vinden dat hij ze misleid heeft met zijn CryptoZoo-project.
Dan is er nog Ben Armstrong, een youtuber met een enorm bereik, beroemd geworden met het promoten van crypto’s. Hetzelfde verhaal: in de juridische problemen geraakt omdat hij aan betaalde promotie deed zonder dat te vermelden.
Grant Cardone. Werd gezien als een goeroe in vastgoed-adviezen. Zit nu in een moeras van rechtszaken, onder meer vanwege zijn enorme (lees: veel te hoge) claims over te behalen rendementen.
Dan Lok. Liep binnen met ‘high-ticket-closer’- cursussen die inmiddels gewoon weer de naam hebben die dit type constructies vroeger al had: piramidespel.
In Nederland heeft dit soort types inmiddels vele navolgers. De financiële inf luencers. Beter bekend als: finf luencers. Inf luencers in de waan dat ze econoom zijn. Er zijn in deze wereld inmiddels grote namen gegroeid, zoals Didi Taihuttu, een telg uit de zeer getalenteerde Taihuttu-familie, verantwoordelijk voor veel geweldige films en muziek. Didi zal het niet meer nodig hebben om die te maken, want die leeft inmiddels permanent op reis met zijn gezin van zijn bitcoins, en draagt die levenswijze actief uit als The Bitcoin Family.
Michaël van de Poppe, alias CryptoMichNL, is een andere bekende. Net als Sjuul Föllings, beter bekend als AltCryptGems. Ook heel populair onder jongeren: Skere Student, die geldtips geeft. ‘Alles over geld wat je niet leert op school.’ Mees Wijnants was ook een tijdje een hype, zeker nadat hij in een talkshow met weinig succes een poging deed Andrew Tate te verdedigen, en een week later zijn zojuist gekochte BMW 440 in een sloot reed – toeval was zelden treffender. Die Mees Wijnants was een jaar geleden ook het onderwerp van een EenVandaag-reportage. Daarin zei hij: ‘Maar ik heb wel een goal, man. Nummer 1 Quote Top 500 gewoon.’
Toen De Telegraaf hem twee jaar geleden interviewde, stelde hij dat hij ook 18- en 19-jarigen zijn doelgroep zijn. Verslaggever Jeroen Holtrop legt hem recente berichten voor over studenten die schulden aangaan om te beleggen volgens de adviezen van finf luencers. Wijnants’ reactie: ‘Maar dat is niet slecht.’
Niet voor niets liggen niet alleen de verdienmodellen, maar de adviezen van finf luencers onder vuur. Vanwege te optimistisch, te risicovol, te eenzijdig gericht op crypto, te weinig aandacht voor de nadelen en gevaren, gericht op ‘pumpand-dump’.
Maar de invloed van finf luencers rijkt verder dan alleen maar hun financiële. Finf luencers hebben een boodschap voor de wereld. En dat is geen beste.
‘Dit is jouw cashmachine. Hier pompen wij ons geld in. En dat wordt alleen maar meer, meer, meer’
2.
Tv-programma’s die graag misstanden aan de kaak stellen en gedupeerde consumenten bijstaan, hebben een heerlijk onderwerp aan finfluencers. Waar finfluencers, daar misstanden.
In Trap er niet influencer?! van PowNed onderzochten presentatoren Filemon Wesselink, Mark Baanders, Vera Verzijl en Sarah Bakker vorig jaar verschillende trends en invloeden van sociale media. Ze wijdden ook een af levering aan finf luencers.
De openingsbeelden van die af levering zijn een compilatie van al die filmpjes van finf luencers op sociale media. Als je ze allemaal door elkaar monteert, valt pas echt op dat die finf luencers allemaal hetzelfde praten, beloven, tonen en nastreven. ‘100 k a day’, Lamborghini’s (altijd in opzichtige kleuren; iemand zou je eens níét zien langsrijden), Maybachs en Rolls-Royces, infinitypools, ‘20.000 winst in 2,5 maand!’, Gucci; als finf luence een land was, leek het vooral op Dubai. Geen wonder dat veel filmpjes van deze jongens, mannen en jongensmannen dan ook juist die zandstaat, opgespoten als de lippen van hun droomvrouwen, als ideaal hebben.
EenVandaag begon een reportage over finf luencers vorig jaar ook met zo’n compilatie. Hoe meer van die uitspraken je achter elkaar hoort, hoe lachwekkender ze worden. ‘Dit is een dag in mijn leven als 23-jarige miljonair.’ ‘Drie crytopcurrencies onder de 1 cent die jou in 2024 miljonair kunnen maken.’ ‘Dit is jouw cashmachine. Hier pompen wij ons geld in. En dat wordt alleen maar meer, meer, meer.’
Filemon Wesselink gaat in de af levering onder meer langs bij de twee jongemannen van finf luence-kanaal DoopieCash, Chris Janssens en Berry Vrolijk, die zijn achternaam eer aandoet als hij vertelt en toont hoe je kunt verdienen met traden. Maar hij zegt ook: ‘Mensen verwachten dat het heel sexy is met heel veel vuurwerk, maar traden is juist heel veel geduld hebben. Op je handen zitten.’
Die Berry Vrolijk is met zijn bedachtzame insteek een uitzondering: de meeste finf luencers willen vooral veel en snel, en precies dat is hun boodschap: dat kun jij ook krijgen. Als je maar even mijn masterclass aanschaft.
PowNed gaat ook langs bij de man die in Nederland onvermijdelijk is op socials als het om finf luencers gaat: Kevin Timmer, de man achter de Trade Academy of achter het bedrijf Ufunded, dat is niet helemaal duidelijk, die cursussen aanbieden in daytraden. De reden dat ze Timmer opzoeken, is niet alleen zijn veelvuldige verschijning op socials, waar hij onder meer van de achterbank van een Mercedes S-klasse stapt, maar ook de massaliteit van negatieve recensies van zijn cursussen. De verslaggevers gaan dus eerst naar de Keizersgracht in Amsterdam die hij opgeeft als het adres van zijn onderneming, maar die blijkt daar helemaal niet gevestigd. Uiteindelijk krijgen ze contact met hem, videobellend vanuit Bangkok. ‘Ik pendel een beetje tussen Bangkok en Dubai.’
In dat laatste land, ‘het walhalla van de geslaagde inf luencer’, zoekt Wesselink hem op. Eerst thuis, in een huis dat eruitziet alsof de borg vanochtend is voldaan. In Timmers Ferrari, die hij ‘best wel undercover’ noemt, gaan ze naar zijn kantoor. Ondertussen probeert de redactie van het PowNed-programma erachter te komen hoe het precies zit met die verschillende bedrijven, en wie nu de eigenaar is, want dat blijkt niet Kevin Timmer te zijn. Die wil niet vertellen wie het wel is.
Het programma probeert ook uit te zoeken hoe het zit met de verantwoordelijkheid voor het geld dat mensen inleggen. Want de opzet is hoogst merkwaardig: je sluit voor 1400 euro een abonnement, mag dan met een fictief bedrag gaan beleggen, maar wanneer je een verlies lijdt van nog geen 5 procent, ben je je abonnementsgeld meteen kwijt, en wordt je account afgesloten.
Die methode legt PowNed voor aan (echte) deskundigen, zoals Joost Wensveen van de Autoriteit Financiële Markten. Die zegt: ‘Je ziet hier voor je ogen een verdienmodel ontstaan, namelijk vooral cursussen laten doen en veel geld betalen. Als je het hebt over zorgplicht en in het belang van je geld opereren, past dat er niet op.’ Ook Marius Hupkes komt aan het woord, advocaat in beleggingsfraude. Hij zegt: ‘Het echte verdienmodel is dat de meeste mensen hun inleg kwijtraken.’ De een zijn financiële dood is de andere zijn finf luence-leventje.
Boos, het onlineprogramma van Tim Hofman, wijdde twee jaar geleden een af levering aan finf luencer Sem May uit Venlo. Daarin werd duidelijk gemaakt dat je de cursussen in handelen in valuta die Sem aanbiedt voor duizenden euro’s nog niet bij de AliExpress zou willen bestellen.
Ik werd toch benieuwd hoe zo’n jongen dan wél dure cursussen kan verkopen, en kennelijk de indruk kan wekken dat hij iemand is om op tegen te kijken. Iemand die je iets kan bijbrengen. Ik ging eens op zijn Instagram kijken. Daarop liet hij zijn nieuwe Range Rover zien. Sem praat een beetje als Rapper Sjors, maar dan minder aandoenlijk. Zijn nieuwe auto was niet gewoon zwart, maar ‘black on black’. Sem besprak zijn auto: ‘Niet normaal. Alles zwart. Superdik.’ Aan Sem is geen autojournalist verloren gegaan, maar goed: die hebben ook geen infinitypool achter hun Vinex-woning liggen.
‘De finfluencer wil wel verdienen. We zien dat er vaak beleggingsboeken, abonnementen of cursussen worden aangeboden’
We zien Sem in filmpjes met ontbloot bovenlijf in zijn eentje achter zijn laptop zitten (ja, dat is werkelijk een tattoo van XAUUSD: de wisselkoers van goud naar dollars) in een luxe hotel. In zijn eentje? Ja, want in een ander filmpje vertelt Sem, Rolex om zijn pols, dat je afscheid moet nemen van je jeugdvrienden als die niet de hele dag over geld willen lullen. Je moet immers ‘connecten’ met de ‘juiste mensen’. Hij formuleert dat in de volgende prachtzin: ‘Zeggen van: luister, ik hou heel veel van je, maar we opereren niet op dezelfde frequentie.’
Ik vroeg me vooral af of ik in huilen of in buldergelach zou uitbarsten als een vriend met die woorden onze vriendschap zou opzeggen. Sem houdt zijn kijkers ook voor dat ze uit hun comfortzone moeten stappen, want daar ‘zit de groei’. Nooit eerder gehoord! In Sem-taal: ‘In die comfortzone groeit helemaal niks, alleen ellende en laksigheid.’
Het grappige is dat Sem in de Boos-af levering nogal hardhandig uit zijn comfortzone wordt getrokken. Hij blijkt nog thuis bij zijn ouders te wonen. Dat lijkt me het toppunt van connecten met de juiste mensen. Nu maar hopen dat Sem ervan is gegroeid.
In de PowNed-uitzending zegt advocaat Marius Hupkes: ‘Mensen zijn gevoelig voor succesverhalen. Die hebben veel impact. Veel mensen denken: dat wil ik ook, snel rijk worden, veel geld verdienen. Maar er is een simpele waarheid in het leven, en dat is dat je rijk wordt door hard te werken en door een dosis mazzel, en pas na een heel lange tijd. Die les moet iedereen leren. Je kunt niet snel rijk worden van deze handel, in een paar weken tijd. Dat bestaat gewoon niet.’
Finf luencers zeggen precies het tegenovergestelde: het bestaat wél. Als je maar luistert naar onze adviezen. En onze cursussen koopt.
3.
Is dat financiéél advies van finfluencers, waarop ze al die cursussen hebben gebaseerd, dan in ieder geval solide? Bepaald niet.
Onderzoekers van de Universiteit van Utrecht hebben daar recent onderzoek naar gedaan. Ze bekeken ruim vierhonderd aanbevelingen van 21 finf luence-accounts op het gebied van crypto en beleggingen in aandelen. Het opvolgen van die aanbevelingen leidde tot slechter resultaat dan het marktgemiddelde, en soms zelfs regelrecht tot verlies.
Het is bijna hilarisch, omdat finf luencers zo prat gaan op hun pionierswerk en positie in de voorhoede, maar vaak bleken hun adviezen te láát te komen. Het cliché dat je zeker weet dat je ergens géén geld in moet investeren op het moment dat ook je taxichauffeur je adviseert dat je daar zeker wél geld in moet investeren, omdat je dan simpelweg te laat aansluit in een inmiddels lange rij, dat cliché blijkt ook voor finf luencers te gelden.
Ze zijn trendvólgers, vermomd als trendsétters. Net zoals ze vaak thuiswonende mamakindjes zijn, vermomd als zelfstandig wonende volwassenen. Of Hertz-klanten vermomd als Porschebezítters. Of jongetjes in een fantasiewereld, vermomd als pendelaars tussen Bangkok en Dubai. Een van de Utrechtse onderzoekers, universitair docent Dirk Gerritsen, wees er bij deze presentatie van het onderzoek fijntjes op dat finf luencers doorgaans geen financiële opleiding hebben gehad. Eigenlijk zei Gerritsen daarmee: ze lullen maar wat. En waarom, ook daar was hij helder over: eigenbelang. ‘De finf luencer wil wel verdienen. We zien dat er vaak beleggingsboeken, abonnementen of cursussen worden aangeboden.’
Uit onderzoek in 2022 van Wijzer in Geldzaken bleek dat twee derde van alle jongeren die financiële inf luencers volgen zich ook werkelijk laat beïnvloeden door al die reclame over snel geld verdienen. 30 procent van de jongeren is zelfs weleens in de problemen gekomen na het opvolgen van zo’n advies van een finf luencer.
4.
Aan het toch al indrukwekkende lijstje Zaken Waar Ouders Hun Puber In Deze Tijd Tegen Willen Wapenen hebben de finfluencers van deze wereld er nog één toegevoegd: de overtuiging die ze voorhoudt dat er maar één ding belangrijk is in dit leven, en dat is heel veel geld verdienen.
En dat er maar één route naar dat geldt leidt, en dat is die van handelen via je smartphone. Want als er twee boodschappen dominant spreken uit alle filmpjes van finf luencers, zijn het wel deze twee. Een: niets is belangrijker dan geld. Twee: werken voor dat geld is voor losers. Winnaars schuiven gewoon een uur of twee per dag op hun smartphone met crypto, en voor de rest genieten ze van hun zwembad. In Abu Dhabi.
We hadden al de inf luencers die jonge vrouwen voorhouden dat voorbehoedsmiddelen slecht zijn. Vooral de pil, want daarvan gaan vrouwen vallen op mannen met een vrouwelijker gezicht en een hogere stem. We hadden ook al de inf luencers die hun volgers een zonnebril afraden (word je depressief van) en ook zonnebrandcrème, omdat je daar juist kanker van kríjgt. Smeer je toch iets, maak het dan zelf, van mayonaise.
We hadden de gezondheidsinf luencers die hun volgers vertellen dat ze geen groenten moeten eten, maar moeten ontbijten met vier hamburgers en orgaanvlees. En nu hebben we ook de finf luencers, die jonge mensen afraden te studeren of te werken.
Uiteraard hebben al die inf luencers zelf iets te verkopen, van een boek tot een cursus tot supplementen. Ondertussen bevorderen ze financiele zwendel, ongewenste zwangerschappen, huidkanker en chronische ziekten. Soms is de basis van hun verhaal niet eens volstrekte onzin. Maar wanneer je je spaarzame kennis bij elkaar gegoogeld hebt (het circuit hangt van knip- en plakzucht aan elkaar) en alleen maar anekdotisch (dus geen) bewijs hebt voor al je stellige beweringen, past bescheidenheid. Laat dat nou precies zijn waar inf luencers een gebrek aan hebben, hoe vaak ze ook ‘#grateful’ tikken.
Ondertussen maken voedingsexperts, gynaecologen, dermatologen, economen, advocaten en andere mensen mét expertise en betrokkenheid overuren om de dagelijkse stroom van desinformatie te bestrijden. Maar bij finf luencers lijkt er nog meer dan bij die andere takken van de gestaag uitdijende waanheidsboom sprake van een ideologische basis, en dat is die van een bijna karikaturaal kapitalisme, waarbij enige verantwoordelijkheid voor de manier waarop dat geld is verdiend of waaraan het wordt besteed, volledig is verdwenen. De paradox is ook dat finf luencers het graag hebben over het kopen van vrijheid. Ze lijken daarmee de triomf van het individualisme te vieren, maar het fascinerende is dat al die bevrijde individuen van dat geld, of dat denkbeeldige geld, vervolgens allemaal hetzelfde kopen (of huren voor een uur, snel op Insta gooien en vervolgens weer inleveren).
Allemaal naar Dubai.
Allemaal niet alleen een dikke auto, maar ook dezelfde. In dezelfde kleur.
Allemaal niet alleen dure kleren en hotels en restaurants, maar allemaal dezelfde.
Nooit zie je zo’n finf luencer iets heel afwijkends doen, dragen of bestellen. Ze zijn volstrekt niet creatief. Ze praten hetzelfde, gebruiken dezelfde oneliners en voorbeelden, gebruiken dezelfde verdienmodellen, en al dat geld geven ze vervolgens aan dezelfde zaken uit.
Echte ondernemers zijn vaak juist wél creatief. Er valt veel te zeggen over Mark Zuckerberg, Elon Musk, wijlen Steve Jobs, Bill Gates, Jeff Bezos en Richard Branson, in sommige gevallen: heel veel, en zeker niet alleen iets positiefs. Maar het zijn zonder uitzondering unieke persoonlijkheden, creatieve breinen en keiharde werkers. En ze hebben dingen gemáákt. Onze wereld zag er werkelijk anders uit zonder Tesla, Apple, iPhone en Amazon. Wat heeft een finf luencer waar dan ook ooit gemaakt waar anderen werkelijk iets aan hebben?
Daarom zijn finf luencers een parodie op het kapitalisme: ze kijken niet alleen neer op de werkende klasse, want als je werkt, doe je iets niet goed, maar ze ontberen ook elke kwaliteit om ooit tot de ondernemersklasse te behoren. Geen enkele finf luencer ter wereld zal ooit gevraagd worden een bedrijf te leiden dat in de Fortune 500 staat, geen enkele in Nederland een bedrijf uit de Quote 500. Het zijn uiteindelijk allemaal freeriders op het werk van anderen, lege hulzen in een grotendeels verzonnen wereld.
En ondertussen kijken vele, met name jonge, met name mannelijke, mensen over de hele wereld naar ze op, en denken ze: was ik ook maar zo. Was ik maar een lege huls in een huurhuis in Dubai.
5.
In maart van dit jaar legde de Autoriteit Financiële Markten (AFM) een boete van 1,6 miljoen op aan beleggers-app BUX, eigendom van ABN Amro. Die trok nieuwe gebruikers aan door vergoedingen te betalen aan finf luencers. Per binnengehaalde klant kregen ze een beloning. Daarmee overtrad de app het provisieverbod. Enkele maanden daarvoor beboette AFM finf luencer Koen Nieuwenhuijs voor 256.000 euro wegens samenwerken met illegale vermogensbeheerder Grinta Invest. Mede door het promoten en aanbrengen door deze finf luencer zijn beleggers ingestapt en kon Grinta Invest er met hun geld vandoor gaan.
Al langer waarschuwt de toezichthouder voor de risico’s van finf luencers. De AFM heeft daarom richtlijnen opgesteld. Zo mogen finf luencers bijvoorbeeld geen beleggingsadviezen geven zonder vergunning, ze moeten duidelijk aangeven wanneer hun bericht gesponsord is en hun eigenbelang moet duidelijk zijn.
Maar ja. Sonny Motké, onderzoeksjournalist van het FD, vertelde vorig jaar in een tv-interview: ‘Finf luencers worden eigenlijk geacht in het hokje te zitten van de beleggingsadviseur. De traditionele man of vrouw op de hoek die je vroeger belde voor je hypotheek of een andere belegging. Daarvan zegt de AFM: je moet een stempel van goedkeuring hebben om een beleggingsadvies te geven. Anders mag je dat niet doen. Maar nu komt het: het grijze gebied.’ Motké legde vervolgens de situaties voor waarin het wél mag. En dat zijn ze bijna allemaal.
Motké heeft de ervaring dat niet alleen finf luencers niet goed tegen kritiek kunnen, maar ook hun achterban. ‘Je kunt zeggen dat ze fangroepen hebben, die zich ook heel erg roeren als er kritiek wordt geuit op die mensen. Ze zijn toch vaak geneigd de kans te kiezen van die finf luencers zelf, die ze vertrouwen. Die spreekt toch zelf met ze, die heeft toch het beste met je voor? Maar de cruciale vraag is: wat is het verdienmodel van die finf luencer? Dat is vaak jíj, de fan of belegger, die ze het geld overhandigt waarmee zij verdienen aan provisies, of via producenten die ze wegzetten. Het is niet zo dat ze rijk zijn geworden met zélf beleggen. Daar hebben we tot op heden geen bewijs voor kunnen vinden.’
Universitair docent Eva van Reijmersdal, die al jaren onderzoek doet naar inf luencermarketing, vertelde vorig jaar in EenVandaag: ‘Het zijn vaak mensen zoals jij en ik. Het had je vriend, buurman of klasgenoot kunnen zijn. We weten dat je meer beïnvloed wordt door mensen die op je lijken. Als zij een bepaalde keuze hebben gemaakt en het is goed voor ze, zal het ook wel goed zijn voor jou. Daarnaast zie je dat ze een interessant leven leiden, ze komen op allerlei plekken, die finf luencers laten ook zien dat ze heel veel kunnen reizen, en bijna niet hoeven te werken. Dat is toch een soort droom: je kan heel veel geld verdienen als ik maar gewoon doe wat diegene doet. Dan kan ik misschien ook een keer naar Dubai reizen, of uiteindelijk een dure auto kopen. Dat zie je nu ook bij kinderen: als ze vragen wat hun favoriete beroep is, willen de meeste kinderen inf luencer worden. Het zijn toch een beetje de nieuwe popsterren, de nieuwe idolen.
Egypte werd een jaar bezocht door tien plagen. De plaat van finf luencers duurt al veel langer. Komen we er ooit nog vanaf ? Er zijn inmiddels vele nationale en Europese regels die de invloed van finf luencers moeten beperken. Van transparantieverplichtingen tot een verbod op provisies tot het aanspreken van grote partijen als ABN Amro op hun samenwerkingen met finf luencers. Al die regels kunnen nog veel strenger, en dat zullen ze in de toekomst ongetwijfeld ook worden. Er zullen keurmerken komen, wit- en zwartlijsten, campagnes. Allemaal hartstikke mooi, maar ook allemaal veel te weinig en te laat.
De financiële weerbaarheid en geletterdheid van jongeren moet enorm versterkt worden. In zekere zin springen finf luencers in een gat: 18 procent van de jongeren van vijftien haalt het basisniveau van financiële geletterdheid niet. Dat betekent dat ze financiële producten niet herkennen, de simpelste budgetten niet kunnen overzien, geen inzicht hebben in kosten en baten. Ja, dan landt de boodschap van zo’n Sem, Mees of Kevin wel. Wat nou werken en moeilijk doen? Koop mijn cursus en volgende week ben je rijker dan je ouders. ‘Dit is jouw cashmachine. Hier pompen wij ons geld in. En dat wordt alleen maar meer, meer, meer.’
En er moet nog meer gebeuren. De oerboodschap van finf luencers, werken is voor losers, moet kapotslaan op onvruchtbare grond. Daarvoor is nodig dat ze zelf niet meer worden gezien als rolmodellen. Het moet een term zijn die geen bewondering oproept, maar hoon. Als iemand zegt dat hij finf luencer is, moet iedereen in lachen uitbarsten. Ze moeten hem net zo betrouwbaar vinden als een telemarketeer, lobbyist of bankier. Maar vooral moeten ze worden gezien als een loser, een niksnut, een charlatan. Met hun cursussen. Iedereen moet meteen denken aan mensen die een verzonnen leven leiden, en vanuit de zolderkamer van hun ouderlijk huis doen alsof ze binnen zijn gelopen, terwijl ze gewoon nog nooit buiten zijn geweest.
Daarom moeten er nog vele finf luencers ontmaskerd worden. Zodat niemand ze nog gelooft. En al helemaal niemand ze ooit nog wil worden.
Het moet een term zijn die geen bewondering oproept, maar hoon. Als iemand zegt dat hij finfluencer is, moet iedereen in lachen uitbarsten
