1 Intiem moment
Lezen wordt na een zekere leeftijd een solitaire bezigheid. Voorlezen, dat doe je toch vooral voor kinderen? Toch kan het goed zijn voor je relatie om je geliefde eens bij je leeservaring te betrekken. Het samen in gedachten afreizen naar een andere wereld is rustgevend en intiem. Luisteren naar een vertrouwde stem die een mooi verhaal vertelt, kan een diepe verbinding creëren. Uit onderzoek blijkt dat het stresshormoon cortisol afneemt als je wordt voorgelezen, terwijl het verbindingshormoon oxytocine juist een boost krijgt. En het is weer eens wat anders dan op de bank hangen en een film kijken.
2 Evenveel plezier
‘Als ik een boek heb geluisterd in plaats van gelezen, speel ik dan vals?’ Het is een van de standaardvragen die cognitief psycholoog Daniel T. Willingham krijgt als hij vertelt over zijn onderzoeksterrein: de psychologie van lezen, schrijft hij in The New York Times. Lezen heeft meer aanzien dan luisteren. Maar volgens Willingham blijkt uit onderzoek dat proefpersonen boeken ongeveer even goed begrijpen als ze een boek hebben gelezen of hebben geluisterd. Dat ligt anders als je van een boek iets wil leren. Dan haal je meer uit een boek als je leest. Kortom: bij studeren kun je beter lezen, maar als je lekker wilt genieten van een boek, dan maakt het niet uit of je leest of luistert.
3 Aandachtstraining
Luisteren naar iemand die voorleest, vergt veel van je concentratievermogen. Je blijft bij het verhaal en brengt je aandacht telkens terug als je afdwaalt. Zo ontwikkel je niet alleen je luistervaardigheid, maar train je ook je vermogen om je gedachten te sturen en afleidingen te weerstaan.
4 Beter begrip
We doen het vaak intuïtief om een geschreven tekst beter te begrijpen: de tekst hardop voorlezen aan onszelf. Volgens onderzoeker Sam Duncan van het University College London kan het mensen helpen om ingewikkelde, moeilijke teksten beter te begrijpen, of het nu gaat om juridische documenten, academische artikelen of Ikeaachtige instructies. Door langzamer te lezen, de woorden uit te spreken en te horen, activeer je meerdere zintuigen. Dit verhoogt de kans dat de informatie beter wordt opgeslagen en begrepen.
5 Pokon voor het kinderbrein
(Klein)kinderen vinden het niet alleen heel leuk om te worden voorgelezen en je volledige aandacht te krijgen. Het stimuleert hen ook in hun ontwikkeling. Voorgelezen worden is goed voor de taalontwikkeling, blijkt uit onderzoek. Het prikkelt de verbeelding en fantasie en kan een kind steun en moed geven: als prinses Sophie het aankan, dan kan ik het ook.
In de Griekse en Romeinse oudheid was hardop lezen de norm
6 Rotklusjes worden iets om naar uit te kijken
Schoonmaken, sporten, filerijden, het huis opruimen... Saaie activiteiten worden een stuk leuker als je ze combineert met luisteren naar een luisterboek. Het is een beproefde tip uit de motivatiepsychologie: als je saaie activiteiten verbindt met iets wat je leuk vindt, doe je ze met meer plezier. Mensen zijn niet goed in multitasken, maar het lukt wel als één van de activiteiten op de automatische piloot kan gebeuren. Klusjes zoals strijken en autorijden doe je vaak zonder erbij na te denken, waardoor je je prima kunt focussen op een luisterboek.
7 Beschermend tegen dementie
Voorgelezen worden kan dementie misschien niet voorkomen, maar het kan wel helpen om de symptomen af te remmen. Uit onderzoek van de Universiteit van Perugia blijkt dat het geheugen van mensen met dementie verbetert door voorleessessies. Studenten lazen romans voor aan een groep ouderen met dementie. Na afloop scoorden de luisteraars beter op geheugentests. Voorlezen moedigt hen aan om actief te luisteren en verbanden te leggen met eerdere herinneringen. Dat kan helpen om hersenverbindingen te behouden en de geest scherp te houden.
8 Grotere woordenschat
‘Als je alleen de boeken leest die iedereen leest, kun je alleen maar denken zoals iedereen denkt,’ schreef schrijver Haruki Murakami. ‘Het geheugen is kieskeurig. Alles wordt ingeschreven, maar veel vervaagt,’ schreef schrijver Adriaan van Dis. Op een verjaardag of tijdens een werklunch zul je mensen niet snel zulke literaire zinnen horen uitspreken. Maar als je een luisterboek aanzet wél. Voorlezen stelt luisteraars bloot aan nieuwe woorden en complexere zinsconstructies dan ze in het alledaagse leven tegenkomen. Dat verrijkt je woordenschat en taalvaardigheid.
Het geheugen van mensen met dementie verbetert door voorleessessies
9 Oude traditie
Luisteren naar verhalen heeft een lange geschiedenis. In de Griekse en Romeinse oudheid was hardop lezen de norm. Stillezen bestond wel, maar kwam weinig voor en was alleen weggelegd voor een selecte groep die de taal goed beheerste. Bekende werken van auteurs als Homerus en Vergilius werden hardop voorgedragen in groepen. Door naar verhalen te luisteren kregen de Grieken inzicht in hun geschiedenis en oorsprong. Mythologische verhalen boden verklaringen voor natuurlijke verschijnselen, zoals de bliksem en de wisseling van seizoenen. Daarnaast was het gezamenlijk luisteren naar verhalen een vorm van vermaak die het gemeenschapsgevoel versterkte.
10 Beter geheugen
Psycholoog Colin MacLeod van de University of Waterloo, Canada, heeft aangetoond dat mensen woorden en teksten beter onthouden als ze ze hardop voorlezen. Door woorden uit te spreken, verbeteren we ons geheugen ervoor. In een studie moesten mensen tussen de 67 en 88 jaar woorden stil óf hardop voorlezen en daarna opschrijven welke woorden ze zich herinnerden. Wat bleek? Ze konden 27% van de hardop gelezen woorden reproduceren, tegenover 10% van de stil gelezen woorden.
HOE KUN JE ZELF BETER VOORLEZEN? NU JE WEET WAT VOORLEZEN ALLEMAAL VOOR JE KAN DOEN, WIL JE MISSCHIEN ZELF AAN DE SLAG. DAAROM VROEGEN WE VIJF SCHRIJVERS OM HUN BESTE TIPS VOOR EEN GOEDE VOORLEESERVARING.
Lees voor met een glimlach Daphne Deckers: “Ik vind dat het écht wat toevoegt om mijn eigen boek in te spreken. Ik weet precies hoe ik de zinnen heb bedoeld, en met welke intonatie ze zijn geschreven. Bij het voorlezen let ik erop dat ik verschillende intonaties gebruik zodat luisteraars blijven luisteren en niet in slaap sukkelen omdat het monotoon is. Dat heeft weleens tot hilarische momenten geleid. In mijn roman Dubbel zes zit een stomende seksscène. Pas toen ik in het audiohokje zat, realiseerde ik me dat ik die hardop moest gaan doen – met een geluidstechnicus erbij, haha! Mijn tip voor voorlezers: Als je een vrolijk boek leest met de nodige humor, lees dan voor met een grote glimlach: dan hóór je plezier in je stem.”
Daphne Deckers schreef o.a. De kracht van ouder worden, De zorgen zijn voor morgen en Dubbel zes. Ze sprak zelf haar boeken in als luisterboek.
Haal adem na elke punt
Anya Niewierra: “Vanwege mijn Limburgse accent heb ik mijn eigen boeken niet ingesproken als luisterboek. Maar ik lees wel veel voor, aan mezelf en mijn man. Als ik mijn eigen werk hardop voorlees komt de tekst anders binnen dan als ik stil in mezelf lees. Ik voel dan beter aan of de tekst goed loopt en mijn man kan beter aangeven hoe hij het boek ervaart. Als ik voorlees, haal ik na elke punt bewust adem, want anders moet je bij lange zinnen halverwege de zin op adem komen, en dat luistert niet prettig.”
Anya Niewierra staat met al haar vijf boeken in de Bestseller 60. Met De Camino won ze de NS Publieksprijs.
Laat emoties doorklinken
Lale Gül: “Ik ga leven zou eerst worden ingesproken door een stemacteur, maar de fragmenten waren niet voorgelezen zoals ik het bedoelde. De woede, het verdriet en de humor klonken er niet in door. Toen heb ik het zelf gedaan. Voorlezen is ook een beetje acteren. In een sombere bui moet je een uitgelaten stuk vrolijk kunnen voorlezen. Het is ook belangrijk dat je op het juiste moment versnelt of vertraagt. Als ik een passage lees waarbij veel gedachtes mijn hoofd kruisen, lees ik sneller. Bij dialogen en verdrietige scènes leest ik juist langzamer, zodat mensen het verdriet kunnen laten bezinken.”
Lale Gül won de Storytel Award met Ik ga leven. Tot april 2025 is ze op theatercollege. lalegul.nl
Doe geen stemmetjes
Tommy Wieringa: “Als ik een luisterboek inspreek, lees ik vrij neutraal en zakelijk. Een lezer heeft weinig nodig om zich een verhaal te kunnen verbeelden. Ik vind het ondraaglijk als vertellers stemmetjes opzetten of hoger in het register gaan spreken als een vrouw aan het woord is en lager als een man spreekt. Als je voorleest aan kinderen, is dat een ander verhaal. Ik vind Job Cohen een van de beste voorlezers van ons land. Hij zou nationale voorleesvader mogen zijn. Hij heeft de verhalenbundel Dichtertje, De uitvreter en Titaantjes voorgelezen op een manier die volledig recht doet aan het prachtige werk van Nescio.”
Tommy Wieringa sprak onder andere zijn eigen boeken Nirwana, De heilige Rita en Dit zijn de namen in als luisterboek.
Spreek elke letter uit
Alma Mathijsen: “Mijn boek Bewaar de zomer is zó persoonlijk, dat ik het een meerwaarde vond om het zelf in te spreken. De beste voorleestip kreeg ik van mijn inmiddels overleden oom die stemdocent was op de toneelacademie in Maastricht. In de tijd dat ik nog actrice wilde worden, heeft hij me getraind in hoe je een tekst voorleest. Hij zei dat je elke letter moet uitspreken. Dat klinkt vanzelfsprekend maar het is een geweldige tip, omdat je naar elke letter kijkt en elk woord laat landen. Er gebeurt dan iets met de tekst, die krijgt meer betekenis.”
Alma Mathijsen schreef o.a. Onderland en Ik wil geen hond zijn. Bewaar de zomer werd genomineerd voor de Libris Literatuurprijs en ingesproken als luisterboek.
