Hoofdhaar is heel bepalend voor ons welzijn. Niet voor niets besteden veel vrouwen aanzienlijk wat tijd en geld aan hoofd en haar. Vaak knapt niet alleen het uiterlijk op van een bezoekje aan de kapper, ook het innerlijk vaart er wel bij. Naarmate we ouder worden, verandert er het een en ander op het hoofd. Zo wordt haar grijs en kan het meer gaan uitvallen of dunner worden, met soms serieuze kopzorgen tot gevolg. Het Erasmus MC in Rotterdam heeft zelfs een speciaal spreekuur voor haaradvies.
Hoofdzaken
Haar groeit in een cyclus van drie fases: de groeifase, de overgangsfase en de rustfase. Na de laatste fase valt een haar uit en start de cyclus, als het goed is, opnieuw. Een haarzakje, ook wel follikel genoemd, produceert gedurende een mensenleven gemiddeld twintig nieuwe haren, en uit één follikel groeien – in eerste instantie – meerdere haren. Komen die haren uit een follikel aan het einde van hun levenscyclus, dan komt er uit die follikel een laatste dun haartje. Zodra dat uitvalt, verschrompelt het haarzakje en is het over en uit met de haargroei uit die follikel. Zijn er veel van die verschrompelde haarzakjes, dan heeft dat dunner wordend haar of zelfs kaalheid tot gevolg.
Gemiddeld verliezen we elke dag tussen de 50 en 120 hoofdharen. Dat is niet te zien omdat er, verdeeld over de hoofdhuid, doorlopend ook weer nieuwe haren groeien. Pas als de helft van het haar is uitgevallen, wordt dat zichtbaar. De hoofdhuid bevat zo’n 100.000 tot 150.000 haren. Mensen met blond haar hebben tussen de 140.000 en 150.000 haren, roodharigen hebben rond de 90.000 haren en zwart en bruin zitten ertussenin, met ongeveer 100.000 tot 110.000 haren.
Maar welke veranderingen zijn nu normaal, wanneer is een bezoekje aan een arts verstandig en wat kun je zelf doen of moet je vooral laten? Tien veelgestelde vragen met antwoorden van deskundigen.
We verliezen elke dag tussen de vijftig en honderdtwintig hoofdharen, dat is heel normaal
1 Waarom wordt mijn haar dunner ?
Vrouwen die bij het Haaradvies Spreekuur langskomen, hebben klachten over een knot die qua volume gehalveerd is of een borstel of doucheputjes vol haren, vertelt dermatoloog Rick Waalboer-Spuij van het Erasmus MC. “Regelmatig is er dan sprake van telogeen effluvium, waarbij haren versneld in de rustfase komen en vervolgens uitvallen. Dit kan veel oorzaken hebben, maar de belangrijkste is stress. Psychische stress, maar ook een fikse griep of een operatie is stressvol voor het lichaam, een reden dat we deze vorm van haarverlies veel zagen tijdens de covid-pandemie. Het goede nieuws: haar dat vanwege stress uitvalt, groeit weer terug. Om deze diagnose te kunnen stellen, luisteren we naar het verhaal van de patiënt en bekijken we de hoofdhuid met een dermatoscoop of trichoscoop.
Hiermee kunnen we zien of er haren teruggroeien en of de haaruitval niet wordt veroorzaakt door een andere huidof haaraandoening. Overigens is haaruitval bij sommige mensen, net als bij dieren, ook seizoensgebonden. Dit heet seasonal shedding. Omdat ook schildklierproblemen of bloedarmoede haaruitval kunnen veroorzaken, wordt vaak aanvullend bloedonderzoek gedaan.”
2 HOE KOMT HET DAT MIJN HOOFDHUID ZICHTBAAR WORDT?
Waalboer-Spuij: “Hierbij hebben we het over female pattern hair loss (FPHL): haaruitval volgens het vrouwelijke patroon.
Het patroon van mannelijke kaalheid – de hoefijzervormige krans haar van oor tot oor – kennen we allemaal. Bij haarverlies volgens het vrouwelijke patroon wordt het haar boven op het hoofd en rond de kruin dunner. Uiteindelijk krijgt zo’n veertig procent van de vrouwen van boven de zeventig hiermee te maken. Lang werd gedacht dat deze vorm van haarverlies vooral een link had met testosteron, maar inmiddels weten we dat ook de spanning van de hoofdhuid een rol speelt. Te veel spanning zorgt voor een minder goede doorbloeding, die nodig is voor de follikels om gezond te blijven. Een middel dat bewezen helpt bij deze vorm van haarverlies is minoxidil, een lotion of schuimvormig medicijn dat zonder recept verkrijgbaar is. Het stimuleert en prikkelt de hoofdhuid en doorbloeding, waardoor er meer voedingsstoffen en zuurstof bij de haarzakjes kunnen komen. Ik wil benadrukken dat het onverstandig is om zomaar zo’n middel te gebruiken. Soms kan een huisarts een diagnose stellen. Lukt dat niet, dan kan deze altijd een doorverwijzing naar een dermatoloog geven. Op tijd beginnen met behandelen is belangrijk, omdat inactieve haarzakjes nog maar een paar jaar hebben voor ze definitief afgestorven zijn.”
3 Waarom wordt mijn voorhoofd steeds hoger?
Een auto-immuunziekte die vooral bij vrouwen voorkomt, is frontal fibrosing alopecia (FFA). Waalboer-Spuij: “Simpel gezegd: het immuunsysteem werkt te hard en valt de eigen haarzakjes aan met ontstekingscellen, waardoor een follikel geen haar meer kan aanmaken. Bij FFA zien we dat de haargrens bij het voorhoofd en de slapen omhoogschuift. Omdat we deze ziekte willen afremmen om uitbreiding te voorkomen, is het zaak snel een diagnose te stellen. Medicijnen, zalven of een combinatie kunnen de ontsteking stoppen.”
4 Wordt haar dunner als je het verft?
Waalboer-Spuij: “Haar is dood materiaal, net als de nagels. Vanuit de evolutie is het bedoeld om onze hoofdhuid te beschermen tegen de zon. Ik vergelijk het werken met haar even met een houten kast: schuur en beits je die keer op keer, dan wordt het hout daar niet per se mooier van.
Chemische behandelingen, zoals haarverf en blonderingsmiddelen, maken het haar stug en dor. Hierdoor kan de haarstructuur verzwakken, waardoor het makkelijker afbreekt – en dus dunner wordt. Vooral bleken is slecht voor het haar. Wel is het zo dat de structuur van onbehandeld en gezond haar beïnvloedbaar is. Door het te wassen, gaan de haarschubben openstaan. Deze sluit je weer, strijk je als het ware glad, met de keratine in conditioners en haarmaskers. Hoe glanzend en zacht het haar is, heeft te maken met hoe vet en vochtig het is.”
5 IS SHAMPOO SLECHT VOOR MIJN HAAR?
Op sociale media wordt beweerd dat ons haar gezonder dan ooit wordt met huis-tuin-en-keukenmiddelen als baking soda, groene thee, eigeel en appelazijn. Sulfaten en siliconen in gewone shampoos zouden de talgproductie verstoren, waardoor het haar vaker moet worden gewassen. Chemicus Heleen Kibbelaar van de Universiteit van Amsterdam verwijst dit in de Volkskrant naar het rijk der fabelen: de ingrediënten van shampoo kunnen niet zo ver de hoofdhuid binnendringen dat ze invloed hebben op de talgproductie en -uitscheiding. “Die zijn voornamelijk hormonaal bepaald en kunnen gedurende je leven een beetje schommelen, shampoo heeft daarop geen effect. Stoffen die wel invloed hebben op de hormoonhuishouding zouden nooit goedgekeurd worden in de Europese cosmeticaregelgeving.” Hoe zit het dan met de haren zelf?
Coen Gho is arts en onderzoeker bij de Hair Science Clinic. In hetzelfde artikel zegt hij: “Bij het wassen kunnen lipiden verdwijnen. Als lokken van twintig centimeter dagelijks worden gewassen, krijgen die uiteindelijk zo’n zevenhonderd shampoobeurten, waarbij telkens een minuscuul beetje natuurlijke olie uit het haar verdwijnt. Omdat haar dood materiaal is, krijgen we die lipiden niet terug, waardoor het haar kan splijten of breken.” Kibbelaar vult aan: “Daarom bevatten shampoos altijd conditionerende ingrediënten – zoals siliconen – die een beschermend laagje over het haar leggen. Maar het beste is om het haar zelf zo min mogelijk te wassen en shampoo alleen op de hoofdhuid aan te brengen.” Volgens Gho is twee keer per week wassen genoeg om de hoofdhuid schoon te houden. Het gebruik van keukenmiddeltjes wordt afgeraden, omdat die vaak een veel hogere of lagere zuurgraad hebben, wat hoofdhuid en -haar juist kan aantasten.
6 Hoe kan het dat mijn haar steeds grijzer en droger wordt?
Waalboer-Spuij: “Naarmate we ouder worden verouderen ook de haarzakjes en dat heeft gevolgen voor de kwaliteit van het haar. Doordat de talgklieren minder goed gaan werken, komen er minder lipiden (de natuurlijke oliën die beschermen) in het haar zelf, waardoor grijs of wit haar droger kan zijn. Daarnaast kan de structuur van grijs of kleurloos haar afwijken, dat verschilt per persoon.
Haren waaruit al het pigment is verdwenen – witte haren – zijn over het algemeen dunner en kwetsbaarder. Om dit kwetsbare haar mooi te houden, zou ik het niet te veel stylen en verven, want dan wordt het nóg droger.”
Haar kan uitvallen door stress, gelukkig groeit het ook weer terug
7 KRIJG IK MEER HAAR DANKZIJ SUPPLEMENTEN?
WAALBOER-SPUIJ: “Haar is vaak een onderdeel van iemands identiteit. Als het uitvalt, is dat heel beangstigend. Op die angst wordt handig ingespeeld door vaak dure producten, waarvan de werking niet of nauwelijks wetenschappelijk is bewezen. Zo zouden rozemarijnolie, kurkuma-extract en zaagpalmblad zorgen voor een volle bos haar.
Online zie je op filmpjes dat iemand binnen een maand weer een volle bos haar heeft. Dat kan helemaal niet, want als zo’n product al werkt, dan begint het bij de basis: in de haarfollikel. Wees daarom heel kritisch. Als iets te mooi klinkt om waar te zijn, dan is dat vaak ook zo. Nog een voorbeeld: shampoo met cafeïne zou de doorbloeding van de hoofdhuid stimuleren. Misschien kan het een klein beetje helpen, maar meer dan dat moet je er niet van verwachten.”
8 Hebben leefstijl en voeding invloed op mijn haar?
Dermatoloog Waalboer-Spuij: “Gezond leven, dus regelmatig bewegen en verantwoord eten, speelt altijd een rol. Die factoren werken mee aan een betere doorbloeding van het lichaam en dus ook van de hoofdhuid. Een ongezonde leefstijl geeft het lichaam stress en dat is ook minder gunstig voor het haar.”
9 Kun je echt in één nacht grijs worden?
Volgens dermatoloog Reina Krijnen van Medisch Centrum Wetering is alopecia areata de oorzaak. Zij zegt daarover in Het Parool: “Vaak begint het met kale plekken op het hoofd, maar in heel zeldzame gevallen vallen in één keer alle donkere haren uit en blijven de grijze, oftewel kleurloze, haren zitten. Dan lijkt het alsof je in één nacht grijs bent geworden, maar dan is dat niet echt zo: die grijze haren zaten er al.”
10 Kan ik kaal worden van een helm of hoofddoek?
“Als een hoofddeksel strak zit, ontstaat er wrijving of trek. Dit heeft vooral effect op kwetsbaar haar”, zegt Petra Dikrama. Zij is dermatoloog bij het Erasmus MC. “Zo zien we bij mensen die dagelijks een strakke hoofdbedekking dragen, zoals een hoofddoek, muts of pet, én last hebben van haarverlies dat het haarverlies extra zichtbaar is bij de voorste haargrens. Voor mensen met gezonde haren is de kans op haarverlies door het dragen van een helm, pet of hoofddoek echter minimaal, vooral als het hoofddeksel niet te strak zit.”
Betrouwbare sites
Veel websites over haar zijn opgezet vanuit commercieel oogpunt. alopecia-vereniging.nl en nvdv.nl zijn onafhankelijk zonder winstoogmerk.
