‘Nothing screams Wuthering Heights more than a blonde Cathy, white washed Heathcliff and Charli XCX, am I right?’ was slechts een van de vele snoeiharde reacties onder de trailer van “Wuthering Heights”, Emerald Fennells verfilming van het geliefde boek van Emily Brontë uit 1847. Toen de teaser afgelopen november dropte, ging het internet los. Alles was kut: van de ‘posh’ accenten – compleet ongepast voor Yorkshire in de negentiende eeuw – tot Cathy’s historisch onjuiste trouwjurk en de toevoeging van een vleugje bdsm à la Fifty Shades Of Grey. Fans van het boek haalden hard uit en beschuldigden Fennell ervan het origineel volledig te hebben verminkt.
De film, die begin februari in de bioscoop uitkwam, is slechts één voorbeeld van de stortvloed aan boekverfilmingen van de afgelopen tijd. Zo zagen we onder meer People We Meet On Vacation, Frankenstein, Regretting You, Hamnet en The Housemaid allemaal richting het witte doek gaan. En daar blijft het niet bij: verfilmingen van The Hunger Games: Sunrise On The Reaping, Lord Of the Flies en The Odyssey staan ook nog op de planning.
Sinds het begin van cinema dienen boeken al als inspiratie voor filmmakers (de allereerste boekverfilming was Cinderella van Georges Méliès uit 1899). Met een kant-en-klare fanbase die automatisch publiek trekt, is het logisch dat Hollywoodstudio’s graag leunen op bestaande titels om potentiële hits te maken. Denk aan Harry Potter, The Lord Of The Rings en James Bond: stuk voor stuk bewijs dat films gebaseerd op boeken de box office kunnen domineren. Maar betekent het feit dat een film is gebaseerd op een boek, dan ook dat het verhaal letterlijk gevolgd moet worden?
Er valt zeker iets te zeggen voor het idee dat boekverfilmingen zo trouw mogelijk moeten blijven aan het origineel. Een van de grootste pijnpunten voor Brontëfans bij Fennells “Wuthering Heights” is bijvoorbeeld het uitwissen van Heathcliffs etniciteit. Onder literatuurkenners is dit al jaren een discussiepunt. In de roman wordt Heathcliff eerst beschreven als “a dark-skinned gipsy” en later als “a little Lascar [een zeeman uit India of Zuidoost-Azië, red.], of een Amerikaanse of Spaanse schipbreukeling”. Zijn exacte afkomst blijft vaag, maar men is het er linksom of rechtsom over eens dat hij niet wit was. Dat de rol nu wordt gespeeld door witte acteur Jacob Elordi werd door velen gezien als een gemiste kans voor een acteur van kleur – en opnieuw als een voorbeeld van whitewashing in de filmindustrie.
HET GAAT NIET OM ELKE PAGINA LETTERLIJK VERTALEN, MAAR OM HET HART VAN HET VERHAAL
Voor Mercedes Ron, auteur van de Culpable-trilogie – inmiddels een megasuccesvolle filmfranchise op Prime Video met een echte cult following – lag de focus bij de verfilming niet op het letterlijk vertalen van elk plotdetail. Wat voor haar telde, was het behouden van de feel van het boek. “Het enige non-negotiable element was de unieke dynamiek tussen Noah en Nick. Noah is geen typische good girl; ze is rebels en vastberaden. Nick lijkt op het eerste gezicht de klassieke bad boy, maar heeft juist enorm veel emotionele diepgang. Hun chemie draagt het hele verhaal, en Nicole Wallace en Gabriel Guevara hebben dat op het scherm perfect gevangen,” legt ze uit.
Voor de film werden wel degelijk dingen aangepast. Zo verhuisde de setting van zonnig Los Angeles naar minstens zo zonnig Spanje – iets waar Ron totaal niet wakker van lag. “Elk medium vertelt een verhaal op zijn eigen manier,” zegt ze. Voor haar betekent trouw blijven aan het origineel dan ook niet dat je elke pagina letterlijk naspeelt, maar dat je het hart van het verhaal bewaart: het gevoel dat het oproept.
Misschien zijn juist dat de succesvolste verfilmingen – zowel in popcultuur als aan de box office: adaptaties die de kern intact laten, maar er een frisse draai aan geven. Neem Romeo + Juliet van Baz Luhrmann uit 1996, met Leonardo DiCaprio en Claire Danes. De film is allesbehalve een letterlijke Shakespeare-verfilming. Het verhaal speelt zich af in het Miamiachtige Verona Beach, zit vol feestjes en glamour, maar de tragische liefde tussen Romeo en Julia komt net zo hard binnen als in de originele tekst.
En als het klopt dat de meeste films die groen licht krijgen juist projecten zijn die commercieel veilig voelen dankzij een bestaande fanbase, is het dan niet juist goed voor entertainment om nieuwe interpretaties te laten zien van verhalen die we inmiddels door en door kennen? Zulke hervertellingen voegen vaak extra lagen toe. Zo wordt in The Shawshank Redemption de vriendschap tussen Red en Andy verder uitgediept. Soms zorgen ze ook voor inclusievere casting door historische accuraatheid los te laten, zoals toen Dev Patel de hoofdrol speelde in The Personal History Of David Copperfield – een personage dat tot dan toe altijd door witte acteurs werd gespeeld. En soms wordt zelfs het einde aangepast voor een bevredigender slot, zoals Steven Spielbergs keuze om in Jurassic Park niet het leger, maar de T-Rex de hoofd-personen te laten redden.
Daarnaast is het goed om te beseffen dat het onmogelijk is om alles uit een roman van driehonderd pagina’s in een film van twee uur te proppen. Er moeten altijd keuzes worden gemaakt om een verhaal filmisch te laten werken. Misschien moeten we bij boekverfilmingen minder focussen op of er wordt afgeweken, en meer op waarom we zo krampachtig vasthouden aan het idee van de ‘originele visie’.
Een ander punt waar Brontë-fans over struikelen, is hoe de relatie van Heathcliff en Cathy wordt geromantiseerd in Fennells versie. Voor wie het boek niet heeft gelezen: hun relatie is allesbehalve romantisch. Hij zit juist vol machtsmisbruik, pijn en trauma. De sterke seksuele ondertoon in de film roept dan ook de vraag op of de makers de diepere lagen van Wuthering Heights echt hebben begrepen. En daar ontstaat de onvermijdelijke vergelijking tussen boek en film – met als uitkomst het eeuwige refrein: the book was better.
WAAROM VINDEN WE DIE 'ORIGINELE VISIE' ZO BELANGRIJK?
Volgens Frances Kamm, onderwijsdirecteur en filmdocent aan de University of Kent, zit daar echter een probleem. Wanneer we zeggen dat ‘het boek beter was’, bedoelen we volgens haar eigenlijk: “Het kwam niet overeen met míjn interpretatie van het verhaal.” Vaak gaan we er daarbij vanuit dat onze interpretatie gelijkstaat aan die van de auteur – terwijl dat natuurlijk onmogelijk zeker te weten is. Zodra je verliefd bent op een boek, is de kans klein dat een verfilming daar ooit aan kan tippen. “Als je bijvoorbeeld stapelgek bent op Frankenstein van Mary Shelley, dan zal niets dat evenaren, omdat er maar één Shelleys Frankenstein bestaat,” zegt ze. “Een verfilming is altijd een vertaling, een hervertelling, een herinterpretatie. En dat betekent dat er dingen zijn die je geweldig vindt, en dingen die je mist. Het kan voor jou simpelweg nooit dat ene oorspronkelijke verhaal zijn.”
Uiteindelijk is een verfilming precies dat: iemands anders’ persoonlijke interpretatie van een verhaal. Als we Wuthering Heights lezen, ziet onze versie van de ruige heide er ongetwijfeld anders uit dan die van jou – en weer anders dan die van Emerald Fennell, ook al lezen we dezelfde tekst. Dus ja, hoewel de castingkeuzes niet genegeerd kunnen worden, blijft dit slechts een versie van het verhaal. Eén interpretatie, naast meer dan vijftig andere adaptaties door de jaren heen – terwijl Brontë’s origineel gewoon op je boekenplank blijft staan. Welke versie je kijkt, leest of steunt? Dat is helemaal aan jou. Maar euhm, waar kunnen we die Charli XCX-soundtrack luisteren?
TEKST LYDIA VENN VERTALING IVANA BATSTRA DONAHUE BEELD COURTESY WARNER BROS. PICTURES, COURTESY OF NETFLIX
