‘Niets wees erop dat er iets grondig mis zou gaan in onze relatie. Het was augustus 2022 en we waren drie jaar samen. We waren gelukkig, het liefst waren we altijd bij elkaar in de buurt. Hij was mijn veilige haven. Totdat ik per toeval op zijn laptop tientallen berichten aan een onbekende vrouw ontdekte. De grond zakte onder mijn voeten vandaan, ik wilde de relatie beëindigen, maar daar ging hij niet mee akkoord.
Mijn partner is altijd open geweest over zijn mentale gezondheid; in het verleden is hij suïcidaal geweest en depressief. Op het moment dat ik hem confronteerde met de berichten, gebeurde er iets waar ik altijd bang voor was geweest: hij stortte volledig in, alsof hij in een psychose raakte, zo verward. Hij zei dingen die nergens op sloegen, zoals dat hij zichzelf bij de politie moest aangeven wegens grensoverschrijdend gedrag. Ik stelde voor om de crisisdienst van de ggz te bellen, maar dat wilde hij niet.’
‘Ik was bang dat hij zelfmoord zou plegen als ik zou weggaan, want daar dreigde hij mee’
Schreeuwen en smeken
‘In de maanden die volgden werd ik extreem gekleineerd en gemanipuleerd. Soms was ik doodsbang voor hem. Dan stond hij voor mijn neus en riep hij dat ik niks waard was. Zijn uitbarstingen vonden plaats op plekken waar we alleen waren of waar niemand ons kon zien. Hij schreeuwde soms zo hard dat ik op een gegeven moment biddend op mijn knieën, keihard huilend tegenover hem zat en smeekte of hij wilde ophouden. Dan zei ik dat ik alles zou doen wat hij zou willen, maar dat had geen effect. Sterker nog, hij werd kwader en kwader, er was geen ontsnapping aan.
Ik was een zelfverzekerde vrouw, had een veilige jeugd gehad met ouders die van me houden, leuke vrienden. Ik was gelukkig met mezelf en mijn leven, maar door hem werd ik met de dag ongelukkiger en onzekerder. Ik herkende mezelf niet meer.
Hij mishandelde me, zo voelde het. Het is niet dat hij me sloeg, maar ik voelde aan alles dat het niet klopte. Dat hij me beschadigde. Die incidenten waren heel traumatisch, maar de “tussenruimtes”, zoals ik ze noem, waren minstens zo angstaanjagend. Hij bepaalde wat ik wel en niet mocht doen. Hij verbood me met vrienden te praten over wat er speelde. Hij bepaalde wat waar was, wat goed was en wat slecht. Ik mocht niet huilen, dan was ik “hysterisch” en zouden de buren ons kunnen horen. Ik mocht niet vragen om troost, dan ging ik “over zijn grenzen”. Ik was continu bang dat hij zelfmoord zou plegen als ik zou weggaan, want daar dreigde hij mee. Maar net zo goed was ik bang dat mijn “slechtheid” hem de dood in zou drijven. Ik kon alleen maar goed zijn, merkte ik, als ik me volledig ondergeschikt maakte.’
‘Hoppy, mijn lieve hond, was de stille getuige van alles. Vaak dacht ik: als zij nou eens kon praten’
Verdraaide waarheid
‘Intussen kreeg mijn partner hulp voor zijn mentale gezondheid. Tijdens een afspraak bij zijn vaste psychiater met mij erbij, zei hij dat ik alles bij elkaar loog. Dat hij nooit tegen me uitviel. Dat ík degene was die uitviel, en gek was. Ik had van tevoren een brief geschreven en las voor: dat ik van hem hield, maar dat hij me soms opeens zo erg haatte en dan met geen mogelijkheid te bereiken was. De psychiater stelde dat “in elke relatie partners weleens elkaars slechte kant zien” en dat “geen enkele relatie probleemloos is.” Na 45 minuten leidde ze ons weer naar buiten. Ik begon wanhopig te worden, begon er voorzichtig over te vertellen tegen familie en vrienden – nooit de volledige waarheid, want dat durfde ik niet, en ik wilde ze behoeden voor verdriet. Sinds zijn berichten aan de onbekende vrouw en zijn inzinking hield ik mijn ouders en beste vriendinnen wel een beetje op de hoogte en natuurlijk vroegen ze ernaar. Hun steun was een enorme troost. Ze stonden elk moment voor me klaar, maar ik merkte dat ik amper taal had om te vertellen wat er gebeurde. Hij sloeg me niet, maar wat gebeurde er dan? Hij is boos, dekt dat de lading?
Ik zei dat er wel wat relatieproblemen waren, waarna mijn partner de waarheid verdraaide en mijn familie en vrienden totaal iets anders vertelde. Soms geloofden zelfs mijn eigen ouders me niet. Soms begon ik zelfs te twijfelen aan mijn eigen waarheid; viel het dan allemaal toch wel mee? Alles wat er gebeurde, alles waar ik getuige van was, kon later door mijn partner herschreven worden. Zelfs als hij een uur eerder volledig uit zijn plaat was gegaan, hield hij glashard vol dat dat nooit was gebeurd. Alleen Hoppy, mijn lieve hond, was de grote stille getuige van dit alles. Vaak dacht ik: als zij nou eens kon praten.’
PTSS
‘Na een zoveelste incident zocht ik op wat strafbaar is in Nederland. Waarvoor zou ik naar de politie kunnen gaan? Pas toen ik wetenschappelijke, vooral buitenlandse bronnen las over dwingende controle en wat dat überhaupt is, daalde het besef in dat ik te maken had met een vorm van huiselijk geweld. Dwingende controle, ook wel intieme terreur genoemd, is een vorm van huiselijk geweld waarbij een partner het leven van de ander stap voor stap inperkt door bijvoorbeeld manipulatie, controle en isolatie. Ik ging op zoek naar professionele hulp, maar die kon ik moeilijk vinden. Ik belde Veilig Thuis, die stuurde me door naar een maatschappelijk werker, en die stuurde me weer door naar Slachtofferhulp. Eigenlijk kon niemand me echt helpen.
Per toeval vond ik in mijn buurt een steungroep. We waren met vijf vrouwen, heel verschillend, met heel verschillende verhalen, maar met één gemene deler: wat er bij mij gebeurde, gebeurde ook bij hen. We konden elkaars zinnen afmaken. Ik werd dan wel niet geslagen, maar dwingende controle is minstens zo heftig. In april 2023, toen ik eindelijk aan de beurt was bij een psycholoog, werd ik zelfs gediagnosticeerd met PTSS. Daar had ik nooit rekening mee gehouden, ik dacht dat zoiets alleen voor veteranen was. Ik had ook nooit gedacht dat ik, een zelfverzekerde vrouw met veilige hechting, het slachtoffer zou kunnen worden van huiselijk geweld.’
Onbegrip
‘We onderschatten het stelselmatig in Nederland. Er wordt bijna geen huiselijk geweld vervolgd, behalve als iemand het niet overleeft. Dwingende controle gaat vaak vooraf aan femicide. Daarom is het zo belangrijk dat we er meer over leren.
In mijn boek Waarom ging je niet weg? probeer ik het stereotype beeld van slachtoffers te doorbreken. Ik interviewde negen andere slachtoffers en tientallen deskundigen. Wat me het meest verbaasde: we zijn in Nederland blijven steken in de jaren tachtig, terwijl Australië, het Verenigd Koninkrijk en delen van de Verenigde Staten dwingende controle allang apart strafbaar hebben gesteld. Hier valt het nog onder het algemene artikel over mishandeling. Gelukkig komt daar nu, heel langzaam, verandering in; er is een nieuwe wet in de maak.
Ik hoop dat er meer kennis komt over dwingende controle. Je hoeft niet fysiek geslagen te worden om slachtoffer te zijn. Als je steeds minder zelf mag beslissen over je eigen leven, als je continu aan je eigen waarneming twijfelt, als je wordt afgestraft voor “verkeerde” emoties en als je omgeving subtiel tegen je wordt ingezet, dan heb je óók te maken met huiselijk geweld. Uiteindelijk kreeg ik de juiste hulp. Hoppy ging overal mee naartoe; van mijn steungroep tot traumatherapie. Maar ik ben er nog niet. Soms vind ik het nog steeds eng om in gezelschap te huilen. Huilen was olie op het vuur. We gaan niet huilen, want dan komt er geweld. Ik heb het opnieuw moeten leren. Leren dat ik veilig ben. Dat mensen van me houden om wie ik ben. Dat ik fouten mag maken, een glas mag laten vallen, zonder dat ik in paniek raak. Ik vind het nog steeds lastig om te zeggen: ik ben slachtoffer van huiselijk geweld. “O, sloeg hij je?” vragen mensen dan meestal. Als ik dan “nee” antwoord, is het gesprek eigenlijk alweer afgelopen. Mensen geloven me soms niet. Ze vragen of ik het niet heb uitgelokt. Zeggen dat een verhaal twee kanten heeft. En dat is natuurlijk ook zo: een verhaal heeft twee kanten. Maar een verhaal heeft ook feiten. Mails, WhatsApp-gesprekken, spraakberichten, dat soort documentatie vormt een beeld waar je moeilijk omheen kunt.
Toen ik de relatie verbrak, liet mijn partner me los. We hebben hem voor mijn boek wel voor wederhoor gevraagd, maar hij heeft gezegd dat hij er een andere visie op heeft en het er verder bij wil laten. Voor mijn boek sprak ik ook vrouwen van wie de ex-partner nog steeds stalkt en manipuleert, jaren nadat de relatie voorbij is. Ik zeg het altijd: het stopt pas wanneer je expartner jou loslaat. Ik had geluk.’
‘Waarom ging je niet weg?’ van Lotte Kok verschijnt bij uitgeverij De Correspondent
‘We onderschatten het stelselmatig; dwingende controle gaat vaak vooraf aan femicide’
Intieme terreur
Dwingende controle – ook wel intieme terreur – is een ernstige vorm van huiselijk geweld waarbij een partner het leven van de ander stelselmatig domineert, manipuleert en de ander de vrijheid ontneemt. Er hoeft geen fysiek geweld plaats te vinden. Volgens het CBS heeft in Nederland ongeveer een op de tien mensen er weleens mee te maken. Onderzoek laat zien dat het patroon vaak voorafgaat aan femicide.
