“Mijn moeder was heel duidelijk: ‘Als ik naar een kliniek moet, wil ik dood ’ ”
“Na mijn ouders’ overlijden vond ik overal in hun huis papiertjes met klokken erop getekend. Mijn moeder had kennelijk zitten oefenen voor de arts die haar bij elk bezoek vroeg om een klok te tekenen. En drie woorden te herhalen: plant, tafel, raam; voorwerpen uit de spreekkamer. Dat lukte haar niet. Net zoals haar tekeningen er telkens uitzagen als een rondje met wat geklieder. Dat was ontzettend frustrerend voor haar, ze werd er boos en onrustig van. Heel anders dan hoe ze altijd was, een opgewekte, zelfstandige, fitte vrouw, die altijd voor anderen zorgde. Ze zorgde vooral voor mijn vader, die door een chronisch hoge bloeddruk talloze hartinfarcten kreeg. De eerste kreeg hij toen ik vier was. Ik kan me niet anders herinneren dan dat mijn vader ziek was en dat mijn moeder alles draaiende hield. Tot ze de ziekte van Alzheimer kreeg.”
Net als oma
“Het begon op haar zestigste met ernstige hoofdpijn, waardoor ze nauwelijks van de bank kwam. Niets voor mijn moeder. Ze liet de sleutels in het contact van de auto zitten en gooide de deur in het slot. Dat kan iedereen overkomen, maar haar overkwam het op gegeven moment één paar keer per week. Mijn oma had alzheimer en al deze signalen kwamen me wel erg bekend voor. Samen met mijn moeder ging ik naar de huisarts, maar die haalde min of meer zijn schouders op. Hij zag in mijn moeder een gezonde vrouw, wat kon er zijn? Op aandringen van ons, verwees hij ons door naar een neuroloog. Na allerlei onderzoeken kreeg ze de diagnose alzheimer. Een enorme klap, ook voor mijn moeder. Jaren daarvoor had ze voor haar moeder gezorgd en meegemaakt dat zij uiteindelijk naar een kliniek moest. Op de gesloten afdeling liep mijn oma in de war door de gangen, bang door de hallucinaties die ze had. Na de diagnose was mijn moeder heel duidelijk: ‘Als ik naar een kliniek moet of ga hallucineren, dan wil ik een spuitje. Dan wil ik dood.’ Dat bleef ze maar herhalen, tot ik zeker wist dat ik er iets mee moest. Mijn moeder heeft mij alles gegeven, nu wilde ik voor háár zorgen. En als dat betekende dat als zij op een gegeven moment niet meer wilde leven, ik haar daarin wilde steunen. Ik heb de aftakeling, de angst en paniek van mijn oma ook gezien, dat wens ik niemand toe. Zeker niet mijn moeder. Het enige wat ik kon doen was een zorgverklaring bij de huisarts afgeven, waarin je als patiënt kan aangeven wat voor jou belangrijk is. Voor mijn moeder was dat dus euthanasie als ze opgenomen moest worden of wanen kreeg. Als die verklaring verlopen was, dan bracht ik een nieuwe. Zodat het in elk geval duidelijk was. Maar toen ik aanklopte bij de huisarts, wilde hij mijn moeder niet helpen.”
“ Ondanks de zorgverklaring wilde de huisarts mijn moeder niet helpen”
“Mijn ouders leerden ons wat onvoorwaardelijke liefde is, en dat is óók loslaten”
Zijn engeltje
“Doordat mijn moeder hard achteruit ging en ongerust was over de euthanasie die niet was geregeld, zocht ik op een gegeven moment contact met het Expertisecentrum Euthanasie. Natuurlijk had ik er zelf ook geregeld moeite mee het onderwerp aan te kaarten, want ik wilde mijn moeder helemaal niet verliezen. Maar als zij dit zo wilde, dan steunde ik haar. Mijn broertje stond er net zo in. Ik was erbij toen twee mensen van het expertisecentrum voor de eerste keer langskwamen om met mijn moeder te praten. Een casemanager en een arts. Mijn moeder vond het te pijnlijk om het gesprek te voeren met mijn vader en broer erbij. Tijdens dat gesprek dacht ik aan mijn vader. Hij had al vaker laten doorschemeren dat hij zich een leven zonder mijn moeder niet zou kunnen en willen voorstellen. Zijn engeltje, zoals hij haar noemde, was er altijd voor hem geweest. We zijn jarenlang bang geweest dat mijn vader zijn ziektes niet zou overleven. Of dat we hem ergens dood zouden vinden.
Door zijn hartaandoeningen en herseninfarcten kon mijn vader nauwelijks meer lopen, en ook hij wilde absoluut niet naar een verzorgingshuis. Nu mijn moeder in het traject zat voor euthanasie, was het tijd om ook met mijn vader over dit onderwerp in gesprek te gaan. Ik vermoedde dat hij een doodswens had, maar er niet over durfde te praten. Ik vroeg aan de arts van het expertisecentrum of er zoiets bestond als duo-euthanasie. Dat je als echtpaar samen sterft. Het gebeurt niet zo vaak, maar het kon, zei hij.”
Samen loslaten
“Na dat gesprek ging ik bij mijn vader op bed zitten. ‘Papa, we hebben het er nooit over, maar je mag zelf een keuze maken,’ zei ik. ‘Mama en jij hebben ons geleerd wat onvoorwaardelijke liefde is, die hebben wij volop van jullie gekregen. En onvoorwaardelijke liefde betekent ook loslaten. Jullie verliezen is het laatste wat ik wil, maar ik wil jullie ook niet zien lijden.’ Er ging een wereld voor hem open. Duo-euthanasie, kon dat? Hij vertelde dat hij dat graag wilde, maar dat hij het voor mijn broertje en mij zo moeilijk vond om onze ouders in één keer kwijt te raken. Wij hebben een paar keer tegen hem gezegd dat we achter zijn keuze staan, wat hij ook zou besluiten. En als dat euthanasie was, dan was dat goed.
20 december 2022 om kwart over drie. Dat was de datum waarmee mijn vader kwam. Het was hun trouwdatum, en kwart over drie het tijdstip waarop mijn ouders elkaar het jawoord gaven. Precies op dat moment wilden ze samen uit het leven stappen. Mijn moeder stond daar ook achter. Na veel gesprekken met mensen van het expertisecentrum kwam vier dagen ervoor de SCEN-arts; de onafhankelijk arts die uiteindelijk besluit of alle protocollen goed zijn gevolgd, iemand wilsbekwaam is en euthanasie mag krijgen. Voor mijn moeder was het al goedgekeurd. Ik was blij voor haar, want na de diagnose ging het snel bergafwaarts. Toen ze wanen en angsten kreeg, waar ze al bang voor was geweest, werd het ondraaglijk voor haar. En voor ons. Het was vreselijk om haar zo te zien. Ik was opgelucht en tegelijkertijd heel verdrietig toen mijn vader ook toestemming kreeg. Ik ging mijn beide ouders verliezen, de mensen van wie ik zielsveel hield en zij van mij. Toch voelde ik geen twijfel. Ze waren allebei zó overtuigd, dat ik niet anders kon dan hierin meegaan. In de laatste dagen namen ze afscheid van naaste familie en hun kleinkinderen. Mijn kinderen waren elf, tien en zes. Die van mijn broer negen en vijf. We hebben ze uitgelegd dat opa en oma allebei heel ziek waren, nog veel zieker zouden worden en samen wilden sterven. Het was pijnlijk en verdrietig, maar zelfs de kleinkinderen vonden rust in de gedachte dat opa en oma samen zouden gaan.”
Onder een dekentje
“Op de achtenveertigste trouwdag van mijn ouders waren we met z’n vieren. Mijn ouders, broertje en ik. We wilden de laatste dag niet te veel in het teken van afscheid laten staan. De dagen ervoor hadden we elkaar al laten weten wat we voelden en waar we dankbaar voor waren. We bespraken hoe hun leven was geweest en haalden herinneringen op. Zoals elke trouwdag gaf mijn vader rozen aan mijn moeder. We keken samen naar concerten op televisie en we luisterden muziek. We lachten, knuffelden en lunchten samen. De playlist stond klaar voor Het Moment. Mijn vader wilde gaan tijdens Stairway to heaven, van Led Zeppelin. De twee artsen die we uitgebreid hadden gesproken, en de casemanager van het expertisecentrum waren mooi op tijd. Er brandden kaarsen, muziek speelde op de achtergrond, en m’n ouders lagen onder een mooie, blauwe deken die ik speciaal had gekocht. Ik wilde niet dat het zo klinisch was. Ze werden omringd met knuffels en tekeningen van de kleinkinderen, foto’s van ons gezin en van hun trouwdag. Ze hielden elkaars hand vast, nog steeds overtuigd van hun keuze om deze laatste reis samen te maken. Mijn vader vertelde dat ze dit moment al eens hadden geoefend. Al van tevoren hadden ze zich voorgesteld hoe het zou zijn. Infusen werden ingebracht, en nog een keer bevestigden mijn ouders dat ze euthanasie wilden. Iets wat ik heel krachtig vond. Je moet het maar durven, ging nog door mijn hoofd. Mijn broertje en ik kropen tegen ze aan en knuffelden onze ouders terwijl ze ons verlieten, hand in hand. Precies om kwart over drie. Our house startte, het liedje waarop ze samen voor het eerst dansten. Zoals zij het wilden is het gegaan. Meteen voelde ik een diep verdriet, maar ook het gevoel dat het zo moest zijn.”
“Mijn vader zei dat ze hét moment al hadden geoefend”
Menswaardig bestaan
“Na mijn ouders’ overlijden heb ik veel moeten verwerken. Ik heb zo lang voor hen gezorgd, gevochten voor hun laatste wens, dat ik mezelf had weggecijferd. Ik had ook nog mijn gezin om voor te zorgen. Het is nu een jaar geleden en het verdriet is er nog steeds. Tegelijk voel ik ook de blijdschap dat hun laatste wens is ingewilligd. Een ander verlangen van mijn moeder was dat ik dit verhaal deelde, om te vertellen dat duoeuthanasie bestaat. Al weet ik inmiddels dat dit niet zomaar kan, dat heb ik wel gemerkt met al die gesprekken met het Expertisecentrum Euthanasie en SCEN-artsen. Dat is ook goed. Maar ik ben blij dat de mogelijkheid er is. Iedereen heeft recht op een menswaardig bestaan en levenseinde.”
Met dank aan Carend (carend.nl).
GEZAMENLIJK BESLUIT
In Nederland is bij wet geregeld onder welke voorwaarden euthanasie kan worden gegeven. Een nauwkeurige toetsing en begeleiding van mensen met een euthanasiewens is daarbij van groot belang. Artsen zijn niet verplicht om euthanasie uit te voeren en patiënten hebben geen recht op euthanasie. Het besluit om euthanasie te verrichten, is een gezamenlijk besluit van arts en patiënt. Kijk voor meer informatie op expertisecentrumeuthanasie.nl.
STYLING: KARIN VAN DER KNOOP. HAAR & MAKE UP: ASTRID TIMMER. M.M.V.: FABIENNE CHAPOT (GILET), SHOEBY (JURK), H&M (LAARSJES)
