‘Ik ben nog nooit, in twintig jaar, gedoe geweest. Misschien is het ongepast, maar ik ben al twintig jaar een saaie doos’, zegt een aangeslagen prinses in gesprek met RTL. ‘Mijn identiteit is mijn professionaliteit. En als je dan op de persoon wordt aangepakt, dan wordt er dus een ander persoon van mij gemaakt. Dat grijpt mij aan.’ Kort hiervoor heeft ze haar vertrek aangekondigd. ‘Ik wil ook rust, ik wil ook m’n werk doen. Ik wil ook gewoon een gelukkig mens zijn.’
De afgelopen jaren heeft ze haar werk met hart en ziel gedaan. ‘Luisteren is voor mij nooit vrijblijvend en wegkijken geen optie’, schrijft de prinses in een brief aan haar medebestuursleden. ‘Bruggen bouwen’, dat is wat Laurentien wil. Ze vertelt het in 2001, vlak voor haar huwelijk met prins Constantijn. ‘Ik wil niet de pretentie hebben dat dat op een heel grote manier gebeurt, maar ik wil een klein steentje bijdragen’ Constantijn valt zijn aanstaande echtgenote bij. ‘Laurentien is erg betrokken bij andere mensen en is erg sterk in het zich inleven in de problemen van mensen, waardoor ze zich snel geroepen voelt om voor anderen in te staan. Dus dat bruggen bouwen zit er vrij diep in.’
‘IK VIND CONFRONTATIE NIET ENG’
Ruim twintig jaar later omschrijft ze zichzelf als een klein nieuwsgierig meisje én een opgewekt iemand die van plannen en van creëren houdt. Maar ze is ook gedreven om mensen in een achterstandssituatie uit hun isolement te halen. En daarbij is ze vasthoudend: ‘Ik hou ook wel van weerstand en ik vind confrontatie niet eng’. Dat Laurentien zich inzet voor zwakkeren in de samenleving, is niet nieuw. Het is een terugkerend thema in haar werkzaamheden. Als oprichter van de Stichting Lezen en Schrijven vraagt ze vanaf 2004 aandacht voor laaggeletterden, volwassenen die niet (goed) kunnen lezen, schrijven of rekenen en die daardoor buiten de boot vallen. Ze schrijft kinderboeken waarin milieu en klimaat een grote rol spelen en ze richt de Missing Chapter Foundation op. Deze stichting laat kinderen en volwassenen samen naar antwoorden zoeken voor problemen op het gebied van duurzaamheid. In het verlengde hiervan ziet in 2014 de Raad van Kinderen het levenslicht: een initiatief waarbij kinderen meedenken over dilemma’s van bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties. Maar de vrouw die mensen met elkaar wil verbinden wordt uiteindelijk zelf onderwerp van discussie. Ambtenaren op Financiën klagen dat prinses Laurentien geen tegenspraak duldt en zelfs mensen uitscheldt. Het is niet de eerste keer dat Laurentien met kritiek te maken krijgt. Haar eerste jaren als prinses zijn niet makkelijk. Laurentien is zoekende naar haar rol en ze krijgt kritiek op haar uiterlijk, haar manier van praten, zelfs op haar naam. Bij haar geboorte geven haar ouders haar de namen Petra Laurentien. Zelf kiest ze voor Laurentien. Critici verwijten haar dat ze die naam gebruikt omdat die deftiger klinkt en noemen haar spottend Prinses Petra. Het raakt haar. ‘Waarom noem je iemand willens en wetens anders dan dat iemand heet? Dat is disrespectvol.’
LUISTEREN
De kritiek die Laurentien krijgt als voorzitter van de SGH is van een heel ander niveau. Het raakt haar integriteit en kan zelfs gevolgen hebben voor haar positie in het Koninklijk Huis. En dat terwijl ze vol goede bedoelingen aan deze klus is begonnen, nota bene op verzoek van het ministerie zelf. In 2020 krijgt ze de vraag of ze in gesprek wil gaan met kinderen van de toeslagenouders. In eerste instantie vooral om te luisteren naar hun verhalen. Ze wordt benaderd na een suggestie van de Kinderombudsman, die Laurentien kent van haar werk voor de Raad van Kinderen. De gesprekken met de kinderen worden gevolgd door gesprekken met de getroffen ouders. De verhalen raken Laurentien diep. Na de eerste sessies komt ze huilend thuis. Ze voelt ongemak en schaamte. ‘Ik schaamde me dat dit, in het land waar ik zo van hou, gebeurt. En dat is dan niet een boze schaamte, maar een persoonlijke schaamte die een consequentie heeft, de consequentie dat je moet doorstappen.’ En dat doet ze. Op de zolderkamer van haar Number Five Foundation kunnen toeslagenouders elkaar ontmoeten, maar er worden ook gesprekken met politici gevoerd. Samen met de ouders en deskundigen ontwikkelt Laurentien een methode waardoor getroffen ouders veel sneller gecompenseerd kunnen worden. In 2023 zet het ministerie de zogenoemde methode Laurentien in als pilot, waarbij de Stichting Gelijkwaardig Herstel met 4,5 miljoen euro subsidie 1300 ouders begeleidt.
‘IK SCHAAMDE ME DAT DIT, IN HET LAND WAAR IK ZO VAN HOU, GEBEURT’
‘Het uitgangspunt is eigen regie’, legt Laurentien in de zomer van 2023 uit in het programma Op1. ‘Dat begint al met eigen regie over je feiten op papier zetten.’ Ouders kunnen hun verhaal doen en in drie uur moet helder zijn wat er is misgegaan en wat de compensatie is. De slachtoffers van de toeslagenaffaire zijn lovend over de methode, ze voelen zich eindelijk gehoord. Hun vertrouwen in de overheid is beschadigd, maar Laurentien en de medewerkers van haar stichting vertrouwen ze wél. De andere kant van het verhaal is dat de methode duurder dreigt uit te vallen dan de werkwijze die het ministerie hanteert. Na waarschuwingen van anonieme ambtenaren stopt toenmalig staatssecretaris Aukje de Vries eind mei de pilot. En dan volgt een opmerkelijke actie van Laurentien. In een videoboodschap richt de geëmotioneerde prinses zich tot de getroffen ouders. ‘Ik heb diep respect voor jullie grote geduld in deze haast onmenselijke situatie.’ Ze vertelt de ouders dat de stichting door zal gaan. Constantijn laat ook van zich horen en steunt zijn vrouw met een fel betoog.
ONTOELAATBAAR
Nadat een Kamermeerderheid aangeeft door te willen met de methode Laurentien besluit de nieuwe staatssecretaris Nora Achahbar in juli dat de stichting het werk kan hervatten. Eind goed, al goed? Nee, op het ministerie blijft onvrede bestaan. Anonieme ambtenaren spreken in de media over ontoelaatbaar gedrag van de prinses. Ze noemen het een probleem dat ze niet weten bij wie ze terecht kunnen, omdat ‘er nu eenmaal geen klachtenregeling is die leden van het Koninklijk Huis betreft’. Niemand zal ontkennen dat Laurentien oprecht bij het onderwerp betrokken is. Dat ze een vertrouwensband heeft opgebouwd met de toeslagen ouders blijkt wel uit de open brief die de ouders richten aan Nederland, media en politiek naar aanleiding van de beschuldigingen aan het adres van de prinses. Zij prijzen Laurentien als ‘iemand die de moed heeft om emoties en lastige gesprekken niet uit de weg te gaan en misschien als dat nodig is op te zoeken.’
Hun reactie raakt Laurentien. ‘Jullie leren me als geen ander dat luisteren betekent dat ik de consequenties blijf dragen van wat ik hoor.’ De kwestie Laurentien bewijst hoe dun de scheidslijn is tussen maatschappelijk betrokken en politiek gevoelig. In het interview aan de vooravond van haar huwelijk met Constantijn komt Laurentiens positie als lid van het Koninklijk Huis ter sprake en de mogelijke gevolgen voor haar werk als communicatiedeskundige. ‘Daar zal ik bewust mee moeten omgaan, dat zal niet altijd makkelijk zijn’, zegt ze. Maar dat het ruim twintig jaar later zo uit de hand zou lopen, had ze toen niet kunnen vermoeden. Laurentien en Constantijn hebben beiden hun eigen werk, zonder toelage uit de staatskas zijn ze verantwoordelijk voor hun eigen inkomen. Van hun aanbod om koning Willem-Alexander bij te staan, wordt nauwelijks of geen gebruik gemaakt. Constantijn zet zich in opdracht van de overheid in voor start-ups en Laurentien richt zich op maatschappelijke onderwerpen. Dat ze betrokken is geraakt bij de afhandeling van de schade die de toeslagenouders hebben geleden is een logisch gevolg van haar eerdere werk voor de Missing Chapter Foundation en de Raad van Kinderen, die overigens allebei niet meer bestaan.
DE ‘AFFAIRE LAURENTIEN’ KAN DE CONSTITUTIONELE MONARCHIE IN EEN NIEUWE FASE BRENGEN
POLITIEK VAARWATER
Bij de behandeling van de begroting Koninklijk Huis komt de kwestie, ondanks het afscheid van Laurentien, ongetwijfeld opnieuw aan de orde, inclusief de even begrijpelijke (als echtgenoot) als onverstandige en staatsrechtelijk onjuiste (als prins) interventie van Constantijn. ‘De aantijgingen zijn nergens op gebaseerd’ zegt hij voor de radio, daarmee de zaak complicerend. Het gaat inmiddels niet meer om mogelijk onjuist gedrag van Laurentien. Het gaat erom dat leden van het Koninklijk Huis met hun maatschappelijk betrokkenheid in politiek vaarwater terecht kunnen komen. Heeft minister president Mark Rutte, zoals Pieter Omtzigt het formuleert ‘te lichtvaardig’ gehandeld in de ruimte die hij Laurentien heeft geboden?’
De NSC-voorman vindt het ‘hoog tijd dat wij ervoor zorgen dat leden van het Koninklijk Huis géén dingen meer doen naast hun eigenlijke, ceremoniële werk’ Als een Kamermeerderheid het met hem eens is, kan dat grote gevolgen hebben. Bijvoorbeeld voor het werk van koningin Máxima bij de Verenigde Naties. Hoe belangrijk ook, daar zitten vaak politieke randjes aan. Stel dat het zover komt, wat blijft er dan over voor de leden van het Koninklijk Huis? Juichen voor Olympische sporters? Linten knippen? De derde dinsdag van september zonder de koning? Een ministerpresident die de Troonrede voorleest? De ‘affaire Laurentien’ kan de constitutionele monarchie in een nieuwe fase brengen. Maar eerst is er Prinsjesdag. Laurentien weet dan alle ogen op zich gericht, maar hopelijk heeft ze het ‘onwerkelijk hoofdstuk’ van de afgelopen weken voldoende verwerkt om als vanouds vanaf het balkon van Paleis Noordeinde te zwaaien naar het publiek. Dat mag ze in elk geval wél.
DIT DIGITALE ARTIKEL IS OMWEGE DE ACTUALITEIT AANGEPAST TEN OPZICHTE VAN DE REEDS GEDRUKTE PAPIEREN UITGAVE.
