We vinden symmetrische gezichten het meest aantrekkelijk, zo werd lang gedacht. Maar toen een internationaal onderzoeksteam in januari 2024 proefpersonen de mooiste gezichten liet kiezen uit meer dan 1000 mensen van over de hele wereld, bleek dat helemaal niet te kloppen.
En dat is niet de enige nieuwe ontdekking.
De afgelopen jaren hebben meerdere onderzoeken de ingebouwde scheefheid van het lichaam blootgelegd en aangetoond dat het grote voordelen heeft dat onze twee helften niet elkaars perfecte spiegelbeeld zijn.
Asymmetrie maakt het niet alleen makkelijker om de organen een plek te geven, maar versterkt ook een aantal essentiële eigenschappen van het lichaam.
Organen zijn ingepakt als in een koffer
Bij verreweg de meeste dieren, ook de mens, is het lichaam in principe symmetrisch en kan het worden verdeeld in een gespiegelde rechter- en linkerkant. Dit wordt bilaterale symmetrie genoemd.
Bij zeedieren als zee-egels en zeesterren gaat de symmetrie nog verder. Zij hebben zogeheten radiale symmetrie, waarbij het lichaam symmetrisch is rond een centraal punt.
De symmetrie maakt het onder andere makkelijker om in evenwicht te blijven, omdat het gewicht gelijkmatig over beide kanten verdeeld is, en je beweegt je efficiënter voort als de spieren en ledematen aan weerszijden gecoördineerd kunnen samenwerken. Bewegen zou veel moeilijker zijn als je bijvoorbeeld aan één kant een extra been had.
Maar binnen in het lichaam is het beeld heel anders. Onze nieren en longen zijn symmetrisch geplaatst, maar de organen waar je er maar één van hebt, zoals het hart en de lever, liggen in de borst en buik volgens dezelfde asymmetrische en ruimtebesparende principes als bij het inpakken van een koffer.
De hersenen hebben twee helften, maar zijn op een andere manier toch asymmetrisch. De linkerhersenhelft stuurt over het algemeen de functies van de rechterlichaamshelft aan en andersom. Als je bijvoorbeeld rechtshandig bent, hoeft alleen de linkerhersenhelft zich bezig te houden met de fijne motoriek van de vingers van je rechterhand. De rechterkant van de hersenen, die de linkerhand bestuurt, hoeft alleen grovere bewegingen aan te sturen en houdt daardoor meer energie over voor andere taken.
Net zoals we rechts- of linkshandig zijn, hebben we ook een dominant oog – misschien zonder dat we het doorhebben.
1550 gezichten beoordeelden de proefpersonen. Symmetrische kenmerken bleken niet aantrekkelijker.
Het is arbeidsintensief voor de hersenen om visuele indrukken in al hun details te analyseren om precies datgene te vinden wat de moeite waard is om op te merken. Het gezichtsvermogen kost dan ook wel 40 procent van de hersencapaciteit. Door één oog te laten domineren als je leest of je ergens op concentreert, kunnen de hersenen de hoeveelheid visuele indrukken die verwerkt moeten worden bijna halveren.
Genen geven hersenen een twist
De kiem voor de functionele asymmetrie van de hersenen wordt gelegd in de baarmoeder, wanneer zenuwcellen zich in snel tempo delen en hun lange uitlopers verbindingen vormen met andere zenuwcellen.
Om erachter te komen hoe deze ontwikkeling wordt aangestuurd, deden onderzoekers van het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek in Nederland in 2021 een grote studie, waarbij ze hersenscans en genetische analyses uitvoerden bij ruim 30.000 mensen.
Ze ontdekten 47 genen die actief zijn tijdens de vroege ontwikkeling en een rol spelen bij het asymmetrisch worden van de hersenen. De genen vormen spiereiwitten, die functioneren als een soort inwendig skelet voor de zenuwcellen. De onderzoekers denken dat deze eiwitten de groei van de zenuwcellen aansturen, waardoor de hersenen asymmetrisch worden.
Iets soortgelijks zien we bijvoorbeeld bij slakken, waarbij de combinatie van een gen en een spiereiwit aan de cellen trekt en zo bepaalt of het slakkenhuis met de klok mee of tegen de klok in draait.
Genen spelen ook een belangrijke rol in de lichte asymmetrie van het gezicht, doordat ze de vorming van botten, kraakbeen en bindweefsel helpen reguleren die de gelaatstrekken ondersteunen. De genetische verschillen tussen de rechter-en linkerkant van het gezicht kunnen worden veroorzaakt door mutaties, maar ook door zogeheten epigenetische veranderingen, die in de baarmoeder of later in het leven optreden. Hierbij is de genetische code onveranderd, maar maken factoren in de omgeving van de cel – zoals stress, ziekte of de invloed van naburige cellen – het gen meer of minder actief.
Anders dan mutaties zijn epigenetische veranderingen niet erfelijk, dus als jij een scheve kaak hebt, is het lang niet zeker dat dit bij je kinderen ook zo zal zijn.
Een scheve kaak of een bloemkooloor kan uiteraard ook het gevolg zijn van een vechtpartij. En een geïnfecteerde wond kan littekenweefsel vormen, wat de ontwikkeling van de gelaatstrekken rond de wond beïnvloedt. Je kunt dus asymmetrischer worden met de jaren, en een Amerikaans onderzoek uit 2018 wees zelfs uit dat de mate van asymmetrie in het gezicht ruwweg verdubbelt gedurende het leven.
Vrouwen hebben scheve oren
Er is ook onderzocht welke gezichtskenmer-ken doorgaans het meest asymmetrisch zijn. Zo mat een Turkse studie bij ruim 300 mannen en vrouwen de afstand tussen 42 punten aan de rechter-en linkerkant van het gezicht.
De asymmetrie bleek het grootst in het middelste derde deel van het gezicht – met name de bovenkaak, de jukbeenderen en het onderste deel van de oogkassen. En als de afstand tussen twee punten van het gezicht links en rechts verschilde, was deze bij ruim 80 procent van de proefpersonen het grootst aan de linkerkant.
47 genen maken de hersenen asymmetrisch, waardoor de hersenhelften andere taken krijgen.
Het onderzoek toonde ook aan dat vrouwen over het algemeen een asymmetrischer gezicht hebben dan mannen. Zo komen oren van verschillende grootte vaker voor bij vrouwen en staan de ogen van vrouwen vaker niet even ver van de neus.
We dachten altijd dat mensen symmetrische gezichten mooier vinden dan asymmetrische gezichten. Dat zou voor veel vrouwen jammer zijn, maar het lijkt mee te vallen.
In januari 2024 bestudeerde een internationale onderzoeksgroep uitTsjechië en Brazilië hoe proefpersonen 1550 verschillende mannen-en vrouwengezichten beoordeelden. Zowel de proefpersonen als de gezichten kwamen uit verschillende landen verspreid over bijna de hele wereld.
De onderzoekers analyseerden ook de symmetrie van elk gezicht, op dezelfde manier als in hetTurkse onderzoek, en berekenden de mate waarin elk gezicht afweek van het gemiddelde van alle gezichten.
Zoek een asymmetrische partner
De resultaten toonden aan dat symmetrische en asymmetrische gezichten als even mooi werden gezien. Het maakte niet uit of het ene oor iets groter was dan het andere of dat de ogen een beetje scheef stonden, zolang de gelaatstrekken van de persoon maar niet te veel afweken van het gemiddelde.
De oude theorie dat we de voorkeur geven aan symmetrie ging ervan uit dat symmetrische gelaatstrekken een teken waren van een sterk immuunsysteem. Wetenschappers dachten dat mensen met een symmetrisch uiterlijk stress en ziekten konden bestrijden die anders mogelijk tot meer asymmetrische trekken hadden geleid. Maar ook dit deel van de theorie is ontkracht.
Poolse onderzoekers testten uiteenlopende aspecten van de reactie van het immuunsysteem op een griepvaccinatie bij bijna 200 mannen en vrouwen en vergeleken deze met hoe symmetrisch de proefpersonen waren.
De onderzoekers concludeerden dat er geen verband is tussen de mate van symmetrie en de kracht van het immuunsysteem. Als deze resultaten kloppen, verbeteren we onze kansen op het krijgen van gezonde kinderen niet door een partner te kiezen met een zeer symmetrisch uiterlijk.
Dus als je neus een beetje scheef staat of je ene borst groter is dan de andere, hoef je je geen zorgen te maken. Je kunt je eigen asymmetrie – en die van anderen – met een gerust hart omarmen.
LEES VERDER
Scan de code om meer artikelen over de MENS te lezen op wibnet.nl
