Een schitterend land', vinden koning Willem-Alexander en koningin Maxima Zuid-Afrika. Het paar heeft hun hart verpand aan het Afrikaanse continent. Samen kochten ze er ooit een vakantiehuis, in Mozambique. De koning kreeg de liefde van zijn vader - die zijn jeugd er doorbracht en als diplomaat werkte - en opa Bernhard mee. En ook Amalia is al verzot op Afrika. Tijdens vakanties met familie én na haar middelbare school met vriendinnen leerde ze het beter kennen. Deze keer namen Willem-Alexander en Máxima voor een driedaags staatsbezoek het regeringsvliegtuig, volgeladen met hun staf, ministers en koffers vol kleding. Het staatsbezoek aan Zuid-Afrika was een langverwachte reis, al lag die niet voor iedereen direct voor de hand. Eerder waren koning Willem-Alexander en koningin Máxima bijvoorbeeld in de Scandinavische en West-Europese landen, waarbij de gelijkenissen groter lijken dan de verschillen. Landen waarmee veel wordt samengewerkt, waarmee Nederland grotendeels op één lijn ligt en waarmee al eeuwenlange banden bestaan. Voor Zuid-Afrika ligt dat anders. Zo'n 90 Nederlandse bedrijven reisden mee en thema's als duurzaamheid, energie, milieu, afval en duurzame landbouw werden aangekaart. Voor ons land was er duidelijk winst te behalen. Vanwege de niet-politieke rol van WillemAlexander als koning zou het minder voor de hand kunnen liggen om langs te gaan. Al decennialang onderhoudt Zuid-Afrika goede banden met China en ook Rusland wordt niet bekritiseerd in de oorlog met Oekraïne, waarop het land een andere kijk heeft dan Nederland. Het land van president Ramaphosa heeft politiek gezien een andere blik op de wereld dan de Nederlandse regering. 'Het is juist belangrijk om naar een land als Zuid-Afrika te gaan, om de gesprekken gaande te houden', zegt Willem-Alexander. 'Alle onderwerpen zijn tijdens de delegatiegesprekken en daarna ook tijdens de lunch aan de orde geweest', aldus de vorst. In plaats van een pompeus staatsbanket in galakleding en een met juwelen behangen koningin vond er een wat informelere staatslunch plaats op de tweede dag van het programma, waardoor het er ongetwijfeld wat zakelijker aan toe ging dan tijdens een formeler diner. Het was niet het enige waarin het bezoek anders werd dan anders.
Chaotisch
Willem-Alexander noemde het staatsbezoek al op dag één 'nogal fluïde': het een en ander wijzigde geregeld. Toen wist hij nog niet wat hem de andere dagen te wachten zou staan. Bijvoorbeeld dat de president al op een eerder moment met zijn persverklaring begon dan in het programma stond. 'Aan het eind kunnen we pas vaststellen hoe het programma eruit zag', grapte Willem-Alexander op de eerste dag. Een gemiddeld staatsbezoek heeft het 'zwaartepunt' op dag één. Een officieel welkom met de erewacht, een kranslegging, ontmoetingen met president, premier en parlement en tot besluit van de eerste dag het staatsbanket. Zuid-Afrika pakte het anders aan: niets van dat alles stond gepland op de eerste dag. 's Ochtends op de tweede dag in hoofdstad Pretoria wachtte president Ramaphosa koning Willem-Aiexander en koningin Máxima op. 'Het herinnert me aan toen Madiba (Nelson Mandela, red.) me aan u voorstelde in 1996', zei Willem-Alexander voordat het ceremonieel van start ging. Maxima koos ervoor deze officiële dag iets nieuws uit de kast te trekken, een japon van paarse zijde met een opvallende schouder. Hoewel, 'nieuw': wellicht had Máxima de jurk al een tijdje in de kast hangen, aangezien de creatie vorig jaar al op de catwalk van modehuis Natan verscheen. Op andere momenten droeg koningin Máxima kleding die ze soms al jaren niet had gedragen, zoals de nachtblauwe trenchcoatachtige jurk waarmee ze het vliegtuig uitstapte, een creatie van Jan Taminiau die Máxima in 2009 voor het eerst droeg. Verder pakte Máxima's kamenier, de dame die verantwoordelijk is voor haar garderobe, onder meer jurken in die meegingen naar Berlijn (de bloemenjurk van Natan) en Athene (de bruin-witte japon van het Griekse merk Zeus + Dione). Een Audrey Hepburn-achtige jurk van Natan kreeg een kleine make-over: de zoom is losgehaald en de jurk werd vervolgens zo'n tien centimeter langer dan voorheen. Opvallende historische juwelen bleven bij dit bezoek thuis, wel debuteerden twee nieuwe hangers aan Máxima's oren: aluminium oorclips in de vorm van herfstbladeren, afgewerkt met 18 karaat goud. Deze - of vergelijkbare exemplaren - gingen in november 2021 bij veilinghuis Sotheby's onder de hamer voor ruim 7.000 euro.
Pijnlijke situaties tijdens staatsbezoek Zuid-Afrika
Fel protest
Ruim een jaar waren het koninklijk gezin en hun naasten in de ban van de dreiging rondom prinses Amalia. De beveiliging is sinds vorige zomer in opperste staat van paraatheid en daardoor was er nog maar weinig sprake van het gewone leven. Met name voor Amalia zelf, die niet meer als voorheen met vriendinnen kon gaan winkelen of naar een terras. Zelfs van 'normaal' naar de universiteit was geen sprake. Steeds moesten er andere routes worden genomen, routines worden vermeden en andere in- en uitgangen worden gekozen. Het heeft ervoor gezorgd dat het koningspaar en de prinsessen af en toe angstige momenten hebben beleefd en het thuis soms nergens anders over leek te gaan, al deed iedereen zijn best om juist afleiding te zoeken. Inmiddels lijkt, nu de hoofdverdachte uit beeld is en niet langer verdacht is, de rust wat te zijn teruggekeerd. Toch zit de schrik er tijdens het staatsbezoek weer in bij het koningspaar en bij de entourage. Eén van de belangrijke thema's tijdens het staatsbezoek was het slavernijverleden, waarin Nederland ook een grote rol heeft gespeeld. Op meerdere plekken gaven Willem-Alexander en Maxima daaraan aandacht. Zo bezochten ze in Kaapstad museum Slave Lodge, in een pand dat in 1679 gebouwd werd. Het is het op één na oudste koloniale gebouw van de toenmalige Kaapkolonie. Waar toen VOC-slaven werden gehuisvest, wordt nu het verhaal verteld over mensenrechten, gelijkheid en rechtvaardigheid. Voor ze binnengingen, spraken ze buiten met demonstrerende nazaten van tot slaaf gemaakten en van verdreven stammen. Een respectvol gesprek waarin ook gelachen werd. Toen het koningspaar eenmaal binnen was en meer leerde over de historie, werd het buiten drukker en sloeg de sfeer om. Er werd geprotesteerd met borden met teksten als 'jullie stelen onze cultuur' en 'wij willen compensatie'. Het koningspaar moest door de Nederlandse en Zuid-Afrikaanse beveiligers door de duwende en schreeuwende menigte worden geloodst om terug bij de auto te komen. Ze deden hun best om niets van de spanning van hun gezicht te laten aflezen. Wellicht kwamen herinneringen naar boven aan de Damschreeuwer tijdens dodenherdenking, de aanslag in Apeldoorn en de dreiging rondom Amalia. Achteraf zei Máxima: 'Ze wilden hun emoties laten zien. Niet alleen aan ons, maar aan de hele wereld.' Willem-Alexander vond dat heel begrijpelijk. Dat die emoties 'heel fel zijn is heel goed', zei hij. Máxima vulde aan: 'Het was heel emotioneel. Sommigen waren in tranen, anderen glimlachten. Iedereen verwerkt het op z'n eigen manier. Maar ik denk niet dat het kwaad bedoeld was.'
In het Apartheid Museum krijgen Willem-Alexander en Máxima
verschillende kaartjes om de apartheid te ervaren.
