Social media staan vol berichten over moeiteloos gewichtsverlies. Celebrity’s maken er grapjes over, krantenkoppen spreken van een ‘wondermiddel’. Maar niet iedereen ziet resultaat van middelen als Ozempic, Wegovy en Mounjaro. Onderzoek in Clinical Diabetology laat zien dat 10 tot 30 procent van de gebruikers nauwelijks afvalt, de zogenaamde non-responders. Online is deze groep nauwelijks zichtbaar; de ‘voor en na’-verhalen domineren. Toen Hannah Jones (35), verpleegkundige uit Leicestershire, ontdekte dat haar BMI richting 35 ging, besloot ze haar gezondheid rigoureus aan te pakken. Ze ging sporten bij een lokale gym en paste haar voeding aan. Zo verloor ze drie kilo in een paar maanden tijd. ‘Maar het ging zó langzaam en kostte zo veel moeite’, vertelt ze. ‘Dus toen ik op TikTok voor het eerst las over GLP-1’s, leek dit hét antwoord op mijn frustratie.’
Ze bestelde Mounjaro via een online voorschrijfservice en volgde het schema nauwkeurig. Maar haar eetlust verminderde niet. Een jaar en meer dan duizend euro later was de teleurstelling groot: Hannah bleek een non-responder. ‘Overal zag ik mensen bij wie het wel resultaat had. Bij mij voelde het alsof mijn lichaam tegen me werkte. Alsof ik kapot was’, vertelt ze.
Soms zijn de bijwerkingen zo heftig dat je niet anders kunt dan stoppen
‘GLP-1’s worden vaak gepresenteerd als ultieme oplossing’, zegt psycholoog Mariska Fissette. ‘Als het bij jou niet werkt, voelt dat als een persoonlijke afwijzing: door de wetenschap én je eigen lichaam. Het uitblijven van resultaat voedt die innerlijke criticus die al jaren roept dat je niet goed genoeg bent.’
Van doorbraak tot hype
Jouw eerste prik leek misschien net zo spannend als die van Hannah. Terwijl zij haar eerste pen injecteerde, grapte comedian Nikki Glaser tijdens de Golden Globes dat het ‘Ozempics grootste avond’ was. Celebrity-gebruikers speelden een belangrijke rol in de enorme populariteit van deze middelen. In het VK hebben inmiddels meer dan 1,5 miljoen mensen een GLP-1 geprobeerd. De vraag is zo groot dat de Britse toezichthouder MHRA waarschuwde voor een opkomende zwarte markt en namaakpennen. Opvallend is dat semaglutide, het actieve bestanddeel in Ozempic en Wegovy, pas in 2023 werd goedgekeurd voor gebruik via de National Health Service. Het nieuwere tirzepatide vind je in Mounjaro en Zepbound. Daarvoor werd semaglutide vooral voorgeschreven voor diabetes type 2, maar veel mensen gebruikten het al off-label om gewicht te verliezen.
Wat dus begon als medische doorbraak, groeide razendsnel uit tot een cultureel fenomeen. Studies beloofden tot 20 procent gewichtsverlies en voor mensen die al jaren worstelen met hun lichaam is dat een enorme hoop. Non-respons kan daardoor extra hard aankomen. ‘Het is een complex landschap’, zegt David Huang, Director of Clinical Innovation bij Voy, dat samenwerkte met Imperial College London. In klinische studies worden deelnemers intensief begeleid op voeding en leefstijl, iets wat in de praktijk vaak ontbreekt. ‘Binnen het percentage mensen dat niet effectief reageert, zijn er ook mensen die medicatie niet correct gebruiken’, zegt Huang. Niet consequent injecteren, te lage dosis, stoppen vanwege kosten; alles beïnvloedt het resultaat. Onderzoekers van New York University Langone volgden 38.545 mensen: gemiddeld verloren ze 5,7 procent van hun lichaamsgewicht – minder dan in klinische trials. Het verschil lijkt te liggen in hoe het middel in de praktijk wordt ingezet.
Het verschilt per persoon
Toch ligt de oorzaak van nonrespons niet helemaal bij gebruikers. GLP-1-medicatie bootst een natuurlijk hormoon na dat je lichaam zelf aanmaakt in de darmen na het eten. Het reguleert je insuline, stuurt verzadigingssignalen naar je hersenen, vertraagt je spijsvertering en helpt cravings te verminderen. Het probleem? De natuurlijke vorm werkt maar een paar minuten, omdat een enzym genaamd DPP-4 het snel afbreekt. De medicijnen zoals Ozempic, Wegovy en Mounjaro zijn zo aangepast dat ze dit enzym te slim af zijn en uren of dagen actief blijven. Zo kan het effect op je honger en eetlust groter en langer zijn. Maar: het werkt niet bij iedereen hetzelfde. Genetica speelt een grote rol.
GLP-1 kan honger dempen, maar je emoties en gewoonten blijven bestaan
Kleine verschillen in receptoren of in de kettingreactie die ontstaat zodra het medicijn zich bindt, zorgen ervoor dat het effect per persoon varieert. Ook op bevolkingsniveau zijn er verschillen: tirzepatide (Mounjaro) lijkt gemiddeld sterker te werken bij witte en Aziatische mensen, en vrouwen reageren vaak sterker dan mannen. ‘Waarom precies, is nog onduidelijk’, zegt Huang. Daarnaast telt wat je lichaam in de loop der jaren heeft ‘geleerd’. Je darmmicrobioom (de verzameling bacteriën in je darmen) krijgt steeds meer aandacht als mogelijke factor in hoe GLP-1 werkt. Ook een lange geschiedenis van diëten kan meespelen: herhaaldelijk te weinig eten kan leiden tot metabole adaptatie. Het lichaam wordt dan efficiënter, waardoor verzadiging moeilijker te voelen is en honger sneller terugkeert.
Te snel, te heftig
Voor sommige gebruikers is GLP-1 een gamechanger. Maar voor anderen zijn de bijwerkingen zo heftig dat stoppen onvermijdelijk is. Misselijkheid, braken en diarree kunnen het dagelijks leven flink ontregelen. In een vijfjarige studie onder 17.000 deelnemers stopte 17 procent van de mensen daarom met de medicatie. Ook voor de Amerikaanse influencer Remi Bader was dit de reden om te stoppen met GLP-1 en een gastric bypass te ondergaan. Haar verhaal ging viraal en liet zien dat deze medicijnen niet altijd het beloofde effect hebben. Hannah uit Leicestershire worstelde niet alleen met uitblijvende resultaten, maar ook met extreme vermoeidheid. Ze voelde zich letterlijk uitgeput na elke injectie.
Influencers en celebrity’s hebben deze medicijnen razend populair gemaakt
Alice Baker, 34, fotograaf uit Londen, herkent het gevoel van teleurstelling. Ze probeerde in 2020 een GLP-1 na advertenties op Instagram. Net als veel millennials groeide ze op in een cultuur vol body talk en doorliep ze verschillende periodes van streng lijnen gevolgd door eetbuien. ‘Toen de pandemie begon, kwam ik veel aan. En opeens stond mijn feed vol met afslankmedicatie’, vertelt ze. In tegenstelling tot Hannah merkte Alice direct effect. ‘Ik had helemaal geen eetlust. En als ik probeerde te eten, werd ik extreem misselijk.’ Ze leefde voornamelijk op eiwitshakes, en zelfs dan slechts kleine slokjes verspreid over de dag. Binnen enkele weken viel ze flink af, maar haar energie verdween net zo snel. ‘Ik was letterlijk aan het bed gekluisterd’, herinnert ze zich. ‘Alleen al naar de wc gaan was zwaar.’ Na drie maanden stopte ze. ‘Tegen die tijd voelde het alsof ik door mijn opties heen was.’
Voor zowel Alice als Hannah werd de moedeloosheid versterkt door de manier waarop de middelen in de media worden neergezet. Krantenkoppen en social posts zoals ‘quick fix’ en ‘miracle drug’ versterken het idee dat mislukking persoonlijk is. Alice: ‘Het leek alsof de medicatie niet had gefaald, maar ík.’
Wat gebeurt er als je stopt?
Zelfs de succesverhalen vertellen niet het hele verhaal. Uit een analyse van de University of Oxford blijkt dat patiënten gemiddeld acht kilo verliezen tijdens gebruik, maar binnen tien maanden na stoppen vaak weer terug zijn bij hun oorspronkelijke gewicht. Voor Alice werd stoppen uiteindelijk het moment om haar langdurige problemen met lichaamsbeeld en eten onder ogen te zien. Hoe moedeloos ze zich ook voelde, ze sloot zich aan bij een supportgroep om haar relatie met eten te herstellen. Daarna werd ze doorverwezen naar een twaalf maanden durend traject met een voedingspsycholoog en diëtist. Uiteindelijk koos ze voor een gastric sleeve-operatie, waarbij een deel van haar maag werd verwijderd om de capaciteit te verkleinen.
Psycholoog Mariska Fissette benadrukt wat dit laat zien: medicatie verandert je relatie met eten niet vanzelf. ‘GLP-1 is een krachtige knop: het zet fysieke honger en de constante food noise zachter. Maar je emotionele programmering blijft bestaan.’ Veel mensen eten immers niet alleen uit lichamelijke honger, maar ook uit stress, eenzaamheid of onrust. Als die eetlust opeens wegvalt zonder dat je nieuwe manieren hebt om met gevoelens om te gaan, kan dat juist ontregelend werken. ‘Je verliest je belangrijkste copingmechanisme, terwijl de onderliggende emotionele noodzaak gewoon blijft’, zegt Fissette. ‘Zonder innerlijk werk blijft die ‘honger’ naar rust of troost aanwezig, ook al zit je fysiek vol.’ De glans van de pr rond GLP-1 maakt het makkelijk om te geloven dat transformatie onvermijdelijk is en dat falen je eigen schuld is. Maar de verhalen van Hannah en Alice laten zien: biologie is complex, gewicht is complex en herstel ook. Deze medicatie kan een krachtige steun zijn, maar het is geen wondermiddel. Net als bij andere aspecten van gezondheid ligt het moeilijkste deel van duurzame verandering uiteindelijk bij jezelf.
4 tips om je relatie met eten en gewicht gezond te houden
1 PAS OP VOOR SIMPELE VERHALEN
Eten en gewicht zijn zelden simpel, benadrukt Joanna Silver, therapeut bij eetstoorniskliniek Orri. GLP-1’s kunnen helpen bij gewichtsverlies, maar ze lossen je relatie met eten niet op. Als een middel als dé oplossing wordt gepresenteerd, ligt de focus buiten jezelf. Werkt het niet zoals verwacht? Dan voelt het snel als falen, terwijl het eigenlijk een mismatch is tussen middel en lichaam.
2 HERKADER DE ROL VAN GEWICHTSVERLIES
Zie je lichaam niet als het probleem en gewichtsverlies niet als de oplossing. Psycholoog Mariska Fissette: ‘Als resultaten uitblijven, voedt dat het idee dat je ‘niet genoeg discipline’ hebt. Dat weegt mentaal vaak zwaarder dan het gewicht zelf.’ Richt je dus op je welzijn, niet op een getal op de weegschaal.
3 LET OP JE EMOTIES ÉN JE FEED
Houd in de gaten welke gevoelens opkomen rond eten. Schrijf gedachten en emoties op om patronen te herkennen en ze beter te kunnen verdragen. Social media maken dit lastig: vergelijken met anderen kan oude onzekerheden versterken. Tip van Fissette: ontvolg accounts die je een gevoel geven dat je een ‘project’ moet zijn dat af moet. Focus in plaats daarvan op non-scale victories: meer energie, betere nachtrust, meer kracht voor dagelijkse dingen.
4 ZOEK STEUN
Herken je dat gedachten over gewicht of controle je dagelijks leven beïnvloeden? Dat is een signaal om hulp te zoeken. Begin bij de huisarts, die je kan doorverwijzen naar een specialist als dat nodig is. Het gaat niet om perfect zijn, maar om het behouden van je mentale en fysieke welzijn.
TEKST ALEXANDRA JONES BEWERKING PIP VAN EIJK, ANNEMIEK DE GIER BEELD JARREN VINK
