Een verpleegkundige beleeft plezier aan het verzorgen van haar patiënten, een winkelmedewerker haalt voldoening uit het helpen van klanten en een docent heeft er lol in haar leerlingen iets bij te brengen. Toch is de inhoudelijke kant volgens psycholoog Britt Slief maar een van de aspecten die een baan leuk kunnen maken. ‘Werkplezier is de energie, vreugde en voldoening die het werk geeft,’ vertelt ze. ‘Het is de brandstof om het vol te houden, met tegenslagen om te gaan, motivatie te blijven voelen en inzet te blijven tonen.’
Daaraan dragen behalve inhoud ook andere dingen bij. Zingeving bijvoorbeeld: het gevoel dat het werk er op een of andere manier toe doet. Zoals in het geval van een maatschappelijk werker die alleenstaande moeders op de rit zet of een receptionist die bij een bedrijf voor zonnepanelen een duurzamere wereld stimuleert. ‘Autonomie is een tweede aspect,’ vervolgt Slief. ‘Dat staat voor de mogelijkheid invloed uit te oefenen op de functie, zodat je die enigszins zelf kunt inrichten. Bijvoorbeeld het beheren van je eigen agenda. Daarnaast is verbinding belangrijk voor het ervaren van werkplezier. Als leidinggevenden en collega’s de inspanning die je verricht erkennen en waarderen, is dat een enorme motivator. Ten slotte is het belangrijk het gevoel te hebben dat je iets doet waar je goed in bent, terwijl er ook ruimte is om te groeien.’
Baaldag of baalbaan
Welk aspect het zwaarst weegt is voor iedereen anders. De een hecht veel aan zingeving en autonomie, de ander vooral aan verbinding of de inhoud, weer een ander heeft van alles een beetje nodig. ‘Als de persoonlijke mix klopt, is werkplezier daarvan de uitkomst,’ zegt Slief. ‘Maar als er ergens iets uit evenwicht is, kan dat onvrede geven.’ Tegelijk is het goed om te weten dat werkplezier geen constante is, maar per dag, week en periode kan wisselen. Het is heel gewoon om af en toe een baaldag te hebben. ‘Als het gebrek aan plezier serieuzer is – signalen daarvan zijn bijvoorbeeld stress, langere tijd geen enkele zin hebben om naar het werk te gaan of er ’s nachts over liggen piekeren – is het belangrijk om te onderzoeken waar de schoen wringt.’ Want wie inziet wat het werkplezier belemmert, kan dat vervolgens op allerlei manieren proberen terug te krijgen.
1 Eigen invulling
‘Jobcrafting’ gaat over het proactief aanpassen van een baan zodat die beter aansluit op je talenten, behoeften en doelen, zonder dat de functie in de kern verandert. ‘Vaak denken mensen die niet meer blij zijn met hun werk dat ze dan maar iets nieuws moeten zoeken,’ zegt loopbaancoach Fiona Kloosterman. ‘Maar dat is lang niet altijd nodig. Zodra je weet wat er in je huidige betrekking mist, kun je daaraan gaan knutselen.’ Welke taken geven energie en welke niet? Valt daar iets aan te veranderen, bijvoorbeeld door bepaalde verantwoordelijkheden af te stoten en er juist andere bij te nemen? En hoe zit het met de context waarin het werk zich afspeelt? Zou het meer werkvreugde brengen als de werktijden flexibeler zouden zijn? Of als er meer thuis gedaan kan worden? Ook aan de relaties op de werkvloer valt te werken. ‘Stel dat er onvrede is vanwege een gebrek aan overleg met je leidinggevende of te weinig samenwerking met collega’s. Of misschien is er juist een gebrek aan vrijheid,’ vervolgt Fiona. ‘Dan kun je daar een gesprek over aangaan. Het is belangrijk om uit te komen voor wat je wilt, wat je leuk vindt en wat je mist. Samen kunnen jullie dan kijken wat er mogelijk is om het plezier terug te brengen.’
Werkplezier is de energie, vreugde en voldoening die het werk je geeft
2 Maak het persoonlijk
Als werk voelt als een noodzakelijk kwaad omdat er nou eenmaal brood op de plank moet komen, kan het helpen om het wat menselijker, persoonlijker en gezelliger te maken. Kleed je bureau bijvoorbeeld aan met persoonlijke spullen of vakantiesouvenirs. Hang inspirerende teksten aan de binnenkant van je locker of blije familiefoto’s aan de muur. Ga voor eigen kledingkeuzes binnen wat mogelijk is: draag bijvoorbeeld een funky paar sokken, dat favoriete sieraad of een maf T-shirt onder het verplichte bedrijfstenue.
Het is belangrijk om uit te komen voor wat je wilt, wat je leuk vindt en wat je mist
3 Weet waarom
Een baan die van betekenis is blijft leuk, zo weet Mirjam (50). ‘Als gemeenteraadslid draag ik bij aan de veiligheid en leefbaarheid van de inwoners. Ik fungeer als hun luisterend oor en ben er voor iedereen, ongeacht leeftijd, geslacht of afkomst. Het is heel dankbaar werk en dat houdt me gemotiveerd.’ Soms is het besef van betekenis alleen even ver te zoeken. Dan helpt het om de drie treden van de zogenaamde ‘waarom’-ladder te beklimmen. Begin met de vraag: waarom vind ik mijn werk belangrijk? Bevraag dan het antwoord daarop: waarom vind ik het belangrijk om mensen te helpen? Of: waarom vind ik het belangrijk dat deze baan geld in het laatje brengt? De derde bevraagt het antwoord daarop: waarom is mensen helpen belangrijk? En: waarom is geld belangrijk? Deze oefening maakt opnieuw duidelijk waar het belang van het werk ligt. Dat geeft vanzelf weer nieuwe motivatie.
4 Zorg voor pleziertjes
Zelfs op een echte rotdag vallen er lichtpuntjes in het werkleven te brengen door kleine pleziertjes te creëren. Ga tijdens de pauze even naar buiten en geniet van de ontluikende lente. Maak een praatje met die lieve collega. Vind de humor in de ingewikkelde kwestie waarover iedereen gestrest is. Trakteer op taart tijdens die zware vergadering.
5 Blijf leren
Een baan blijft interessant en boeiend zolang er iets te leren valt. Dat kan op allerlei manieren, van het volgen van een cursus of het oppakken van een bepaald project binnen de organisatie tot het meelopen met een collega om te kijken hoe die het doet. Roelfiena (58) greep in haar baan als officemanager bijvoorbeeld de kans aan om te leren over boekhouden, ICT, het leiden van een team en het onderhouden van contact met leveranciers en monteurs. ‘Maar daarnaast heb ik in de functies die ik had ook altijd oog gehad voor wat ik kon leren over mezelf,’ vertelt ze. ‘Wat zijn mijn talenten? Waar liggen mijn grenzen? Waar ben ik niet goed in? Wat vind ik leuk? Waarom vind ik andere dingen niet leuk? Het idee van ‘als het geen lol is, dan wel een les’ heeft bij mij altijd gezorgd voor inspiratie en plezier in mijn werk.’
6 Vier successen
Sta regelmatig stil bij wat er wél goed is. Zoals die gehaalde deadline, vervulde opdracht of positieve feedback van een tevreden klant, dankbare patiënt, geholpen cliënt of blije leerling. Het vieren van successen en beoefenen van dankbaarheid voor alles wat wel leuk is, geeft motivatie en vergroot het werkplezier.
7 Benut je sterke punten
‘Werk waarin je je talenten kwijt kunt, geeft meer voldoening en energie,’ aldus talentexpert Mariella Serra. ‘Alleen denken veel mensen bij talenten vooral aan algemene competenties. Ze zeggen “ik ben analytisch, verantwoordelijk of resultaatgericht”, terwijl talent veel dieper gaat dan dat. Specifiekere kwaliteiten zijn bijvoorbeeld focus, discipline, actiegerichtheid, aanpassingsvermogen, relatievorming, leergierigheid of toekomstgerichtheid. Een goede manier om erachter te komen wat jouw talenten zijn, is om te onderzoeken waar de frustratie zit. Want daarachter schuilt vaak een talent dat geen ruimte krijgt.’ Is er frustratie omdat er geen ruimte is om een stroef lopend werkproces te veranderen? Dan kan dat duiden op een talent voor organisatievermogen. Is er frustratie omdat alles moet zoals het altijd is gegaan? Dan zit mogelijk een talent voor ideeënvorming beklemd: je wilt out-of-the-box denken en vernieuwen. ‘Inzicht in talenten maakt duidelijk onder welke voorwaarden iemand het beste tot zijn of haar recht komt in een baan. In plaats van je in bochten te wringen om te voldoen aan een functieomschrijving volg je je natuurlijke stijl.’ Met meer energie, vreugde en betere resultaten als gevolg.
Zorg dat je collega’s ook complimenten geeft
8 Zorg voor waardering
Horen en laten horen wat er goed gaat maakt het leven op de werkvloer veel leuker. Het zorgt namelijk voor motivatie en een gevoel van verbondenheid. Geef collega’s dus regelmatig een compliment en laat ze weten dat hun inzet niet onopgemerkt is gebleven. Vraag ook om feedback op je eigen functioneren, zodat zij op hun beurt hun waardering kunnen laten blijken.
9 Koester je collega’s
Aangezien werk een groot deel van het leven uitmaakt, doen collega’s dat ook. ‘Daarom is het fijn om prettig contact met ze te hebben,’ zegt Lonneke Boons, loopbaanbegeleider en studieadviseur. ‘Dat wil niet zeggen dat jullie beste vrienden moeten worden, maar wel dat het belangrijk is om elkaar zowel privé als werkgerelateerd geregeld even bewust als mens tegemoet te treden, om elkaar te zien en in verbinding te staan. Bijvoorbeeld door te vragen hoe het weekend was of hoe het met de zieke partner gaat. En door elkaar te helpen als het druk is, werkwijzen te delen, te spuien als dat nodig is, of gewoon even met elkaar te sparren over iets. Een praatje bij het koffiezetapparaat, samen lunchen of een wandeling maken en trakteren op je verjaardag: dat brengt menselijkheid op de werkvloer en daarmee plezier. We zijn immers allemaal meer dan alleen ons werk.’
10 Werkmogelijkheden
Soms is het ook niet meer helder wat voor voldoening het werk eigenlijk biedt. Stel dan eens de vraag wat er allemaal mogelijk wordt door deze baan. Het vaste inkomen voor een eigen woning? Toegang tot betaalde cursussen en opleidingen? Leuke sociale contacten met collega’s? Ruimte om talenten in te zetten? Een goed pensioen? Het idee van een bijdrage leven aan de samenleving? Herinnerd worden aan wat het werk oplevert, geeft het werkplezier een boost.
11 Doe de omdenk-truc
‘Op zich vind ik mijn werk hartstikke leuk,’ zegt Maresa (39). ‘Toch ken ik ook m’n baaldagen waarop ik totaal geen zin heb in de taken die ik te doen heb. Voor die dagen heb ik een omdenktruc bedacht. Ik stel mezelf voor hoe het zou zijn als ik dit werk niet meer zou doen, als ik ergens anders mijn geld mee zou gaan verdienen. Ik vraag me af met wat voor soort baan dat dan zou zijn en hoe ik dat zou vinden. Dan kom ik al snel tot de conclusie dat er uiteindelijk niets is wat ik liever zou willen doen, wat zo’n baaldag een stuk draaglijker maakt.’
Ga tijdens de pauze eens wat vaker naar buiten en geniet van de ontluikende lente
12 Wat is belangrijk voor mij?
‘Om een baan als plezierig te ervaren, is het belangrijk dat die aansluit op de persoonlijke waarden die je erop nahoudt,’ zegt Kristina Constantina. Zij is bedrijfsmaatschappelijk werker. ‘Zulke waarden zijn voor iedereen verschillend en gaan voorbij aan rollen, taakverdelingen en functies.’ Voor de een is salaris, ambitie of carrière de motor om elke ochtend weer op het werk te verschijnen. Voor een ander is collegialiteit, dienstbaarheid of zorgzaamheid het vuurtje. Voor weer een ander is het groei, vrijheid of creativiteit. Zo zijn er nog veel meer waarden, google maar eens op ‘persoonlijke waarden’. ‘Het gaat er vervolgens om dat er een match is tussen de waarden en het werk. Is die er, dan kun je ondanks de hoge werkdruk bijvoorbeeld toch gelukkig zijn op kantoor, omdat de sfeer in het team zo goed is en samenwerking een belangrijke waarde is voor jou. Of leidt een beperkt salaris niet tot ontevredenheid, aangezien je als hulp in de thuiszorg tegemoetkomt aan een waarde als solidariteit.’
Vraag jezelf met enige regelmaat af: word ik hier nog blij van?
13 Vernieuw je werkgeluk
Werkplezier kan in de loop van de tijd veranderen. In het begin was het directe contact met patiënten misschien leuk, maar inmiddels kan de interesse zijn verschoven naar meer beleidsmatig willen bijdragen aan betere zorg. Andersom kan het net zo goed dat juist het gemis aan praktische inhoud zorgt voor ontevredenheid. Kim (52) heeft daarom gemerkt dat het belangrijk is om steeds te blijven inchecken bij zichzelf en op basis daarvan keuzes te maken. ‘Als mens ben ik constant in ontwikkeling, waardoor sommige aspecten van mijn baan op een gegeven moment niet meer passend voelen. Ik vraag me dus regelmatig af: word ik hier nog blij van? Past het nog bij wie ik ben? Welke onderdelen van het werk wel? Welke niet? Met het antwoord op die vragen vallen er vaak allerlei aanpassingen te doen, waardoor mijn werkgeluk blijft.’
